Cập nhật lần cuối: 01/09/2025 · Omni Space by Float Vietnam
Tóm tắt nhanh: Default Mode Network (DMN) là mạng lưỡi các vùng não hoạt động mạnh khi bạn “thả lỏng” – không tập trung vào một nhiệm vụ cụ thể. DMN hỗ trợ liên tưởng, kết nối ký ức, tưởng tượng tương lai và sáng tạo. Khi biết chuyển mạch linh hoạt giữa tập trung (task‑positive) và không tập trung (DMN), bạn thường ra quyết định tốt hơn, phục hồi nhanh hơn và có nhiều ý tưởng hơn. Nguồn HBR, Brain 2024.
Những công cụ như to‑do list, thời khóa biểu, lịch nhắc nhở… giúp chúng ta tập trung. Nhưng tập trung quá mức và liên tục có thể rút cạn năng lượng, làm giảm chất lượng quyết định. Các nghiên cứu gợi ý não bộ vận hành tối ưu khi chuyển qua lại giữa hai trạng thái: tập trung và không tập trung (khi đó DMN hoạt động). HBR.
Mục lục
- DMN là gì?
- Khi nào DMN hoạt động?
- DMN & mạng tập trung (Task‑Positive): chuyển mạch thế nào?
- DMN với sáng tạo, ghi nhớ, quyết định
- Hiểu lầm thường gặp & rủi ro (rumination)
- Vì sao Thiền Nổi hỗ trợ DMN?
- FAQ
- References
DMN là gì?
Default Mode Network là một mạng lưới các vùng não rộng, thường liên quan đến các vùng như vỏ trán giữa (mPFC), hồi đai sau (PCC) và đỉnh dưới (IPL). DMN hoạt động mạnh khi bạn để tâm trí lang thang tích cực, kể lại câu chuyện về bản thân, tưởng tượng tương lai hoặc suy ngẫm. Các tổng quan thần kinh học mới cũng củng cố vai trò của DMN trong nhận thức nội hướng và sáng tạo. Brain, 2024.
“When you unfocus, you engage a brain circuit called the ‘default mode network.’” — Harvard Business Review
Khi nào DMN hoạt động?
DMN “sáng đèn” khi bạn không buộc mình vào một tác vụ: đang tắm, đi bộ, nhìn ra cửa sổ, hoặc nghỉ giữa giờ. Mind‑wandering (suy nghĩ lang thang) là 1 đặc trưng khi DMN đang hoạt động. Nó trên thực tế diễn ra rất thường xuyên — một nghiên cứu trên 2.250 người cho thấy tâm trí lang thang khoảng 46,9% thời gian thức. Killingsworth & Gilbert, 2010; Harvard Gazette.
DMN & mạng tập trung (Task‑Positive): chuyển mạch thế nào?
Não có xu hướng luân phiên giữa mạng task‑positive (tập trung, xử lý nhiệm vụ) và DMN (liên tưởng nội tại). Giữ công tắc ở một phía quá lâu gây kiệt sức (nếu chỉ tập trung) hoặc rơi vào nhai đi nhai lại suy nghĩ (nếu chỉ DMN). Quản trị tinh thần tốt là biết chuyển mạch theo nhịp làm việc tự nhiên: chu kỳ tập trung → thả lỏng → tập trung. HBR, 2017.
DMN với sáng tạo, ghi nhớ, quyết định
- Sáng tạo: DMN giúp kết nối xa giữa ý tưởng rời rạc và truy cập ký ức tự truyện — nền tảng của liên tưởng sáng tạo. Brain, 2024.
- Ghi nhớ: Pha thả lỏng hỗ trợ tái kích hoạt ký ức và hợp nhất thông tin, gián tiếp giúp học tập hiệu quả hơn (qua giấc ngủ/nghỉ ngắn chất lượng). PCD review, 2013.
- Quyết định: Xen kẽ tập trung – thả lỏng giúp đánh giá rộng hơn (nội dung + ngữ cảnh), tăng khả năng chọn lựa hợp lý. HBR.
Ứng dụng liên quan: Môi trường Thiền Nổi (Float Therapy) giảm kích thích giác quan, tạo điều kiện để não vào nghỉ sâu – nơi DMN hoạt động hài hòa hiệu quả hơn gấp hàng nghìn lần. Xem bài phân tích: Thiền Nổi giúp tăng sáng tạo, ghi nhớ & học tập.
Hiểu lầm thường gặp & rủi ro (rumination)
- DMN ≠ lười biếng: DMN là chế độ xử lý nội tại, không phải “không làm gì”. Vấn đề nằm ở perseverative cognition (lo âu, suy nghĩ luẩn quẩn kéo dài) chứ không phải suy tư vô định.
- Không phải cứ lang thang là hạnh phúc: Mind‑wandering bừa bãi liên quan mức hạnh phúc thấp hơn; do đó cần mơ mộng tích cực (PCD) có chủ đích để khai thác lợi ích sáng tạo. Killingsworth & Gilbert, 2010; McMillan & Kaufman, 2013.
Vì sao Thiền Nổi hỗ trợ DMN?
Thiền Nổi giảm tối đa kích thích giác quan (ánh sáng, âm thanh, trọng lực), giúp giảm “noise” nhận cảm và đưa não vào nghỉ sâu – điều kiện thuận lợi để DMN phối hợp nhịp nhàng với mạng tập trung. Nhiều người vì vậy dễ có “Eureka moment” sau buổi float therapy. Đặt lịch trải nghiệm tại omnispacevn.com.
FAQ
1) DMN là gì, nói ngắn gọn?
Là mạng lưới các vùng não hoạt động khi bạn thả lỏng, giúp liên tưởng – kết nối ký ức – tưởng tượng hình dung về tương lai. Nó bổ trợ cho mạng tập trung chứ không đối nghịch.
2) Làm sao kích hoạt DMN một cách lành mạnh?
Có 4 cách để bạn có thể kích hoạt vùng não chế độ mặc định của mình, theo HBR.
1. Ngừng làm việc và bắt đầu mơ mộng
Positive constructive daydreaming – PCD (tạm dịch: Mơ mộng tích cực) là một trạng thái não bộ suy nghĩ lan man khi đang làm một hành động nào đó. Trạng thái này sẽ giúp gia tăng sức sáng tạo, khả năng lãnh đạo cũng như tái tạo năng lượng cho não bộ của bạn. Để kích hoạt PCD, bạn cần chọn một hoạt động có nhịp độ chậm, không tiêu tốn nhiều sức lực như đan len, tỉa lá hoặc lật vẩn vơ một quyển tạp chí bất kỳ. Giữa lúc đang thực hiện hành động này, bạn hãy cho phép tâm trí của mình từ từ tưởng tượng về một khung cảnh dễ chịu, thanh bình với bản thân. Đó có thể là lúc bạn chạy bộ trong một khu rừng hoặc nằm dài trên bãi biển mát mẻ. Sau khi mơ mộng tích cực, bạn sẽ kết nối sâu sắc hơn với nội tâm của mình. Kết nối này là yếu tố quan trọng cần có của nhà lãnh đạo Qua nhiều thập niên nghiên cứu, Jerome Singer, chuyên gia tâm lý người Mỹ, đã phát hiện ra những mơ mộng tích cực sẽ kích hoạt mạng lưới DMN và bổ sung thêm cách thức tìm kiếm thông tin cho não bộ. Nếu sự tập trung chỉ thu thập những thông tin lý trí cần để xử lý công việc thì trạng thái mơ mộng tích cực sẽ mang đến cho bạn những thông tin về cảm xúc. Cụ thể, PCD sẽ thu nhận lấy những yếu tố cảm xúc từ sâu bên trong bạn (như mùi hương quen thuộc của mẹ, cảm giác thỏa mãn khi được cắn miếng bánh táo giữa tiết trời mùa thu); kết nối các ý tưởng rời rạc nhằm tăng sức sáng tạo, và tìm ra những ký ức lãng quên lâu ngày nằm ẩn trong các ngõ ngách của não bộ. Vì vậy, sau khi mơ mộng tích cực, bạn sẽ kết nối sâu sắc hơn với nội tâm của mình. Kết nối này là yếu tố quan trọng cần có của nhà lãnh đạo, theo Warren Bennis, thành viên Sáng lập Viện Lãnh đạo của ĐH Nam California (Mỹ).
2. Nghỉ ngơi ngắn
Bên cạnh các mơ mộng tích cực, các nhà lãnh đạo cũng cần quan tâm đến những giấc nghỉ nhẹ giữa giờ làm việc. Trạng thái tập trung liên tục sẽ làm giảm khả năng hoạt động của não bộ. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, sau 10 phút nghỉ ngơi ngắn, bạn sẽ trở nên sáng suốt và nhận thức được sự việc xung quanh tốt hơn. Song, nếu bạn đang làm dang dở một công việc cần đến sự sáng tạo thì thời gian não của bạn cần để làm mới hoàn toàn sẽ là 90 phút. Đây là khoảng thời gian tối thiểu não bộ cần để thiết lập kết nối giữa các vùng khác nhau bên trong não, cũng như thu nhặt những ý tưởng ẩn sâu bên trong vùng não lưu giữ ký ức của bạn.
3. Giả vờ trở thành một người khác
Năm 2016, chuyên gia tâm lý giáo dục Denis Dumas và Kevin Dunbar đã tìm ra rằng: với cùng một nhiệm vụ sáng tạo như nhau, những người giả vờ đóng vai một nhà thơ kỳ quặc khi tìm cách giải quyết sẽ có được các giải pháp vượt trội hơn so với người thông thường. Nghiên cứu này mở ra gợi ý: khi bị mắc kẹt giữa luồng sáng tạo, bạn hãy thử tưởng tượng mình đang là một nhân vật có tính cách hoàn toàn khác ngày thường. Sự nhập vai này sẽ đưa bạn thoát ra khỏi cách nghĩ cũ và cho phép bạn tư duy như người bạn đang sắm vai. Từ đó, các giải pháp khác biệt sẽ bắt đầu xuất hiện. Trong nhiều năm, sự tập trung đã được đề cao như là yếu tố tiên quyết trong công việc. Nhưng ít ai biết nếu dành khoảng 46,9% thời gian trong ngày để tâm trí được thơ thẩn, mất tập trung thì chúng ta sẽ có được khả năng xử lý công việc hiệu quả. Đó là vì sự mất tập trung sẽ cho phép não bộ cập nhật thêm các thông tin mới. Khi bước vào những phần sâu thẳm hơn bên trong bản thân, bạn sẽ tăng cường sự nhanh nhẹn, sáng tạo và khả năng ra quyết định của chính mình.
4) Thiền Nổi – Float Therapy
Môi trường Float giảm kích thích giúp não vào nghỉ sâu, từ đó DMN vận hành hài hòa hơn – hữu ích cho sáng tạo và phục hồi tinh thần. Xem bài liên quan để biết thêm chi tiết.
Trải nghiệm trạng thái “nghỉ sâu” hỗ trợ DMN: Đặt lịch tại omnispacevn.com (Omni Space, Thảo Điền, TP.HCM).
References
- Pillay, S. Your Brain Can Only Take So Much Focus. Harvard Business Review, 2017.
- Bartoli et al. Default mode network electrophysiological dynamics and causal role in internally directed cognition. Brain, 2024.
- Killingsworth, M.A.; Gilbert, D.T. A Wandering Mind Is an Unhappy Mind. Science (PubMed), 2010. Tin phổ thông: Harvard Gazette.
- McMillan, R.L.; Kaufman, S.B. Ode to Positive Constructive Daydreaming. Frontiers in Psychology, 2013.
- Dumas, D.; Dunbar, K. The Creative Stereotype Effect. PLOS ONE, 2016. Bài phổ thông: Quartz.
- Perseverative cognition (tổng quan). Wikipedia (trích nguồn học thuật trong bài).