Giác hơi có tác dụng gì? Những vòng tròn tím trên lưng Michael Phelps và điều khoa học biết

Cập nhật: 30/10/2026 · Biên soạn bởi Float Vietnam

Trả lời nhanh: Giác hơi là cách đặt những chiếc ống tre, cốc thuỷ tinh hay cốc silicon lên da rồi tạo lực hút, khiến da và lớp mô bên dưới bị kéo phồng lên trong vài phút. Cách làm này đã có mặt từ lâu trong Đông y Trung Hoa, y học Ả Rập với hijama và cả nhiều nền y học châu Âu xưa, nhưng phải đến Olympic Rio 2016, khi khán giả khắp thế giới nhìn thấy những vòng tròn tím đậm trên lưng kình ngư Michael Phelps, giác hơi mới bất ngờ trở thành một hiện tượng toàn cầu. Về bằng chứng, nhiều phân tích gộp cho thấy giác hơi có thể giúp giảm đau cổ, đau lưng và đau khớp gối, nhưng một bản đồ bằng chứng năm 2023 xếp phần lớn các kết quả này ở mức chất lượng thấp đến trung bình, chưa có bằng chứng chất lượng cao. Còn những vòng tròn tím? Đó là máu thoát ra từ những mạch li ti dưới da vì lực hút, chứ không phải “độc tố” được hút ra khỏi cơ thể.

Mức bằng chứng: Sơ bộ với đau cổ, đau lưng, đau khớp gối (nhiều nghiên cứu nhưng chất lượng chưa cao). Chưa có bằng chứng với “thải độc”.

Giác hơi là gì?

Nếu từng bước vào một phòng khám Đông y hay một tiệm massage ở Việt Nam, có lẽ bạn đã bắt gặp một cảnh rất quen: một người nằm sấp im thin thít trên giường, trên lưng xếp ngay ngắn một hàng cốc tròn, phần da bên trong mỗi cốc bị hút phồng lên, đỏ ửng. Chừng mười lăm phút sau, từng chiếc cốc được tháo ra, để lại những vòng tròn đều tăm tắp, có chỗ chỉ hồng phớt, có chỗ tím sẫm như những dấu đóng trên da.

Giác hơi có vài cách làm khác nhau. Với giác lửa, người làm đốt một miếng bông tẩm cồn, hơ thật nhanh vào trong ống để đẩy bớt không khí rồi úp ngay lên da; khi không khí bên trong nguội lại, lực hút hình thành. Những bộ giác hiện đại thì đơn giản hơn: cốc có van nối với bơm tay, hoặc cốc silicon được bóp lại trước khi đặt lên da, đều có thể tạo chân không mà không cần đến lửa. Còn giác ướt, hay giác chích máu, hijama trong y học Hồi giáo, đi thêm một bước nữa: da được chích nhẹ ở vài điểm rồi mới đặt cốc lên để rút ra một lượng máu nhỏ.

Từ Đông y, hijama đến Olympic

Giác hơi không phải một trào lưu wellness mới xuất hiện vài năm gần đây. Nó là một trong những cách chữa bệnh lâu đời nhất từng được ghi lại, với những phiên bản khác nhau từng có mặt ở Ai Cập cổ, Hy Lạp, Trung Hoa và thế giới Ả Rập. Trong Đông y, giác hơi thường được giải thích bằng những khái niệm như “thông kinh lạc”, đuổi hàn thấp, làm khí huyết lưu thông. Trong y học Hồi giáo, hijama lại mang thêm một lớp ý nghĩa khác, được xem như một phương pháp thanh lọc và gắn với truyền thống tôn giáo.

Ở Việt Nam, giác hơi gần gũi đến mức có thể xem như một người anh em của cạo gió. Đau vai thì giác, mỏi lưng thì giác, cảm thấy “trúng gió” cũng giác; đôi khi chẳng có bệnh gì rõ ràng, chỉ là sau một tuần làm việc căng như dây đàn, người ta muốn nằm xuống cho ai đó làm gì đó với cái lưng đang cứng đờ của mình. Những chiếc ống tre của ngày trước dần nhường chỗ cho cốc thuỷ tinh, cốc nhựa có van và cốc silicon trong các spa hiện đại, nhưng cảm giác quen thuộc ấy thì vẫn vậy.

Rồi đến năm 2016, giác hơi bỗng dưng bước từ phòng khám và spa ra sân khấu lớn nhất của thể thao thế giới. Michael Phelps xuất hiện ở bể bơi Olympic Rio với những vòng tròn tím nổi bật trên vai và lưng, và gần như ngay lập tức người ta bắt đầu hỏi: anh ấy đã làm gì vậy? Nhiều vận động viên khác sau đó cũng chia sẻ rằng họ dùng giác hơi như một phần của quá trình phục hồi sau tập luyện.

Khoa học nói gì?

Vòng tròn tím là gì? Nhìn những vết tím tròn vo sau khi giác, rất dễ hiểu vì sao trong dân gian chúng thường được gắn với những câu chuyện về “độc” hay “hàn” được kéo ra ngoài. Nhưng cơ chế vật lý lại đơn giản hơn nhiều. Lực hút kéo da và lớp mô ngay bên dưới lên, khiến các mạch máu li ti bị vỡ và một ít máu thoát ra ngoài lòng mạch, khá giống cách một vết bầm hình thành. Vết đậm hay nhạt phụ thuộc vào lực hút, thời gian đặt cốc và độ mỏng manh của mạch máu ở mỗi người, chứ không phải một chiếc đồng hồ đo xem cơ thể đang có “nhiều độc” hay “ít độc”. Những dấu tròn ấy thường sẽ nhạt dần sau vài ngày.

Đau cổ, đau lưng, đau gối: có tín hiệu tốt, nhưng chất lượng còn thấp. Đây là phần mà giác hơi có nhiều dữ liệu nhất. Một phân tích gộp trên tạp chí BMJ Open năm 2018 cho thấy giác hơi giúp giảm đau cổ và cải thiện chất lượng sống tốt hơn các nhóm so sánh, nhưng chính các tác giả cũng nhấn mạnh rằng cần những nghiên cứu được thiết kế tốt hơn trước khi có thể khẳng định chắc chắn (BMJ Open 2018). Đến năm 2023, một bản đồ bằng chứng trên Frontiers in Neurology gom lại và xem xét toàn bộ các phân tích gộp về giác hơi và đau. Kết luận khá tỉnh táo: chưa có bằng chứng chất lượng cao nào; phần lớn kết quả chỉ ở mức thấp hoặc rất thấp, và chỉ một vài kết quả với đau khớp gối đạt mức trung bình (Frontiers in Neurology 2023).

Nói cách khác, khoa học hiện tại chưa bảo chúng ta rằng giác hơi “không có tác dụng”. Nó nói một điều tinh tế hơn: có tín hiệu cho thấy giác hơi có thể giúp với một số loại đau, nhưng dữ liệu hiện có vẫn chưa đủ chắc để chúng ta ung dung đóng dấu kết luận.

Khi so với “giác giả” thì sao? Đây mới là bài kiểm tra khó. Nếu so giác hơi với việc không làm gì cả, người được giác thường nhận được rất nhiều thứ cùng lúc: cảm giác da bị kéo, sự chăm sóc của người làm, thời gian nằm yên, kỳ vọng rằng mình sắp thấy dễ chịu hơn. Vì vậy, một số thử nghiệm dùng giác hơi giả, với những chiếc cốc chỉ tạo lực hút rất yếu, để xem riêng phần tác động của giác thật còn lại bao nhiêu. Bản đồ bằng chứng năm 2023 ghi nhận ít nhất một thử nghiệm ở người đau lưng mạn tính mà giác hơi thật chưa tỏ ra vượt trội so với giác giả. Điều này gợi ý rằng một phần cảm giác nhẹ người sau buổi giác có thể đến từ chính nghi thức ấy: được chạm vào, được chăm sóc, được nằm xuống một lúc và tin rằng cơ thể mình đang được phục hồi.

Vì sao giác xong thấy nhẹ người? Có vài cơ chế nghe khá hợp lý. Lực hút kéo da và mô lên, gần giống một kiểu xoa bóp ngược: thay vì ấn xuống thì kéo lên, làm lớp mạc và cơ bên dưới được tác động theo một cách khác. Những tín hiệu mạnh từ da cũng có thể khiến não tạm thời bớt chú ý đến cơn đau âm ỉ sâu bên trong. Và đôi khi, điều đơn giản nhất lại dễ bị bỏ qua: bạn vừa nằm yên một lúc, không phải làm gì, trong khi có người chăm sóc cơ thể cho mình. Tất cả những thứ ấy đều có thể góp phần tạo nên cảm giác thư thái sau buổi giác. Còn chuyện giác hơi “hút độc tố” ra ngoài thì đến nay chưa có nghiên cứu nào đo được.

Giác thế nào cho nhẹ nhàng

Nếu bạn thích cảm giác sau khi giác hơi, điều quan trọng nhất có lẽ không nằm ở việc vết giác phải tím đến đâu, mà ở chỗ nơi làm có sạch sẽ và người thực hiện có biết mình đang làm gì hay không. Với giác lửa, miếng bông cồn cháy và chiếc cốc được làm nóng phải được thao tác nhanh, gọn và đúng cách để tránh bỏng. Với giác ướt, vì da được chích nên dụng cụ cần vô trùng và dùng một lần. Những vùng da đang trầy xước, viêm hay có vết thương thì không nên đặt cốc lên, còn người đang dùng thuốc chống đông có thể bầm nhiều hơn bình thường.

Có lẽ cũng đáng để nhớ rằng giác hơi không cần phải thật đau hay để lại những vòng tím thẫm mới được xem là “hiệu quả”. Màu sắc trên da chủ yếu kể câu chuyện về lực hút và những mạch máu nhỏ ngay bên dưới, chứ không phải một cuộc thi xem ai hút được nhiều “độc” hơn.

Giác hơi và Thiền Nổi: kéo lên hay buông xuống

Giác hơi và Thiền Nổi (float therapy) có một điểm chung khá thú vị: cả hai đều hướng tới cảm giác cơ thể được thả lỏng, nhưng con đường đi đến đó gần như trái ngược nhau.

Giác hơi là một tác động rất rõ ràng. Da bị kéo lên, mô bị hút, cảm giác trên cơ thể nổi bật đến mức bạn khó mà không chú ý tới nó, và sau buổi giác vẫn còn những dấu tròn để nhắc rằng vừa có chuyện xảy ra. Thiền Nổi thì làm ngược lại: thay vì thêm tác động, nó gỡ bớt từng thứ một. Bạn nằm trên làn nước muối Epsom ấm 33–34 °C, gần nhiệt độ da, nước đỡ lấy toàn bộ cơ thể; ánh sáng lắng xuống, âm thanh lắng xuống, rồi đến cả việc phải giữ mình trên mặt nước cũng không còn. Một bên kéo cơ thể lên để tạo kích thích. Một bên để cơ thể tự buông xuống.

Về bằng chứng, Thiền Nổi đứng vững hơn: các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng đã cho thấy tác dụng rõ ràng lên lo âu, căng thẳng và căng cơ, và ở người đau mạn tính, cơn đau giảm ngay sau mỗi buổi. Nếu bạn hay đau lưng, mỏi vai, có thể đọc thêm Thiền Nổi giúp giảm đau và Buông thân: tầng 1 của Thiền Nổi. Còn nếu tò mò về một người anh em rất Việt Nam của giác hơi, đọc Cạo gió có tác dụng không?.

Ōmni Space không làm dịch vụ giác hơi. Bài này nằm trong loạt bài tìm hiểu những cách phục hồi quen thuộc của người Việt và thế giới, với một nguyên tắc khá đơn giản: chuyện nào đã có bằng chứng thì kể đúng bằng chứng, chuyện nào vẫn còn mơ hồ thì để nó được mơ hồ, không tô thêm mà cũng không vội gạt đi.

Muốn tự trải nghiệm? Phòng float của Float Vietnam hiện ở Ōmni Space, 16C Quốc Hương, Thảo Điền, TP. Thủ Đức, mở cửa 9:00–21:00 hằng ngày. Đặt lịch float hoặc đọc trước giải đáp thắc mắc cho người mới.

Bài này thuộc Thư viện Phục hồi của Ōmni Space: những cách phục hồi bằng nhiệt độ, nước và sự tĩnh lặng, kể lại một cách trung thực.