Cập nhật: 12/10/2026 · Biên soạn bởi Float Vietnam
Tóm tắt nhanh
- Psychedelics (chất gây ảo giác cổ điển) gồm psilocybin trong “nấm thức thần”, LSD, DMT và mescaline; chúng tác động chủ yếu lên thụ thể serotonin 5-HT2A trong não. MDMA và ketamine là những nhóm khác.
- Nghiên cứu y khoa đang sôi động nhưng hẹp: psilocybin có kết quả khả quan ở trầm cảm kháng trị trong các thử nghiệm có sàng lọc và giám sát, nhưng tính đến 10/2026 vẫn chưa được FDA Mỹ phê duyệt; liệu pháp MDMA bị FDA từ chối năm 2024.
- Ở Việt Nam, psilocybin, LSD, DMT, mescaline và MDMA nằm trong danh mục IB của Nghị định 28/2026/NĐ-CP, tức bị cấm dùng cả trong y tế. Thiền Nổi là cách hợp pháp, không dùng chất, để trải nghiệm một trạng thái thư thái khác thường.
Trả lời nhanh: Psychedelics là nhóm chất làm thay đổi mạnh nhận thức, cảm xúc và cảm giác về bản thân, như psilocybin (trong nấm thức thần), LSD, DMT (trong ayahuasca) và mescaline. Từ năm 2006, làn sóng nghiên cứu mới ở Johns Hopkins, Imperial College và nhiều nơi khác cho thấy tiềm năng trong trầm cảm và nghiện, nhưng hiệu quả còn ở mức vừa phải, chỉ trong điều kiện có sàng lọc và chuyên gia đi kèm, và có rủi ro thật. Ở Việt Nam, các chất này bị cấm hoàn toàn.
Psychedelics là gì? Phân biệt với MDMA và ketamine
“Psychedelic” do bác sĩ tâm thần Humphry Osmond đặt ra năm 1957, ghép từ tiếng Hy Lạp, nghĩa là “làm hiển lộ tâm trí”. Nhóm “cổ điển” gồm psilocybin (có trong một số loài nấm Psilocybe, hay gọi là nấm thức thần), LSD (bán tổng hợp), DMT (hoạt chất của nước uống ayahuasca) và mescaline (từ xương rồng peyote). Điểm chung của chúng là kích hoạt thụ thể serotonin 5-HT2A; thí nghiệm năm 1998 cho thấy khi chặn thụ thể này, tác dụng của psilocybin gần như biến mất.
| Nhóm | Ví dụ | Cơ chế chính |
|---|---|---|
| Psychedelics cổ điển | Psilocybin, LSD, DMT, mescaline | Kích hoạt thụ thể serotonin 5-HT2A |
| Chất gây đồng cảm (empathogen) | MDMA (“thuốc lắc”) | Giải phóng serotonin, noradrenaline, dopamine; về hóa học thuộc họ amphetamine |
| Chất gây phân ly (dissociative) | Ketamine (“ke”), esketamine | Chặn thụ thể NMDA; là thuốc gây mê |
Một hướng nghiên cứu được nhắc nhiều là “mạng mặc định” (default mode network, DMN), mạng lưới não hoạt động khi ta mơ màng, nghĩ về bản thân. Năm 2012, nhóm Robin Carhart-Harris thấy psilocybin làm giảm hoạt động ở các “trạm trung tâm” của mạng này. Các nhà khoa học gợi ý điều đó liên quan đến cảm giác “tan biến cái tôi”, nhưng cách diễn giải vẫn còn tranh luận. Tìm hiểu thêm: mạng mặc định DMN là gì.
Lịch sử ngắn: từ phòng thí nghiệm Sandoz đến “phục hưng psychedelic”
| Năm | Sự kiện |
|---|---|
| 1938, 1943 | Albert Hofmann (hãng Sandoz, Thụy Sĩ) tổng hợp LSD năm 1938; năm 1943 ông vô tình phát hiện tác dụng của nó, rồi có “chuyến đạp xe về nhà” nổi tiếng ngày 19/4 |
| 1954 | John C. Lilly chế tạo bể cách ly đầu tiên ở Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Mỹ (NIMH) để nghiên cứu não khi không có kích thích, không dùng chất nào |
| 1955–1957 | R. Gordon Wasson tham dự nghi lễ nấm của bà María Sabina ở Mexico; bài báo trên tạp chí Life năm 1957 đưa “nấm thần” ra thế giới, để lại hậu quả nặng nề cho cộng đồng của bà |
| 1957 | Humphry Osmond đặt ra từ “psychedelic”, sau khi trao đổi thư với nhà văn Aldous Huxley |
| 1960–1963 | Timothy Leary và Richard Alpert điều hành Dự án Psilocybin ở Harvard; cả hai bị cho thôi việc năm 1963 |
| 1960s–1970s | Lilly tự thử LSD rồi ketamine trong bể cách ly, như những thí nghiệm cá nhân; nghiên cứu Thiền Nổi hiện đại thì chỉ làm trên người tỉnh táo |
| 1970–1971 | Mỹ xếp LSD, psilocybin, mescaline, DMT vào nhóm I của Luật các chất bị kiểm soát; Công ước Liên Hợp Quốc 1971 kiểm soát các chất này trên toàn cầu |
| 2006 | Roland Griffiths (Johns Hopkins) công bố psilocybin có thể tạo trải nghiệm “huyền nhiệm” có ý nghĩa lâu dài ở tình nguyện viên được sàng lọc |
| 2019 | Imperial College London và Johns Hopkins mở các trung tâm nghiên cứu psychedelic |
| 2018, 2022 | Cuốn sách How to Change Your Mind của Michael Pollan (2018) và loạt phim cùng tên trên Netflix (2022) đưa chủ đề này tới đại chúng |
Bể cách ly, tiền thân của phòng float ngày nay, ra đời từ chính câu hỏi về ý thức. Đọc thêm tổng quan nghiên cứu khoa học về Thiền Nổi.
Khoa học nói gì, tính đến 10/2026?
- Psilocybin và trầm cảm: thử nghiệm năm 2021 trên tạp chí NEJM so sánh psilocybin với thuốc chống trầm cảm escitalopram ở 59 người không thấy khác biệt ở thước đo chính. Thử nghiệm năm 2022 (233 người trầm cảm kháng trị) thấy liều cao nhất tốt hơn nhóm chứng sau 3 tuần, nhưng có trường hợp xuất hiện ý nghĩ tự hại. Hai thử nghiệm pha 3 của công ty COMPASS (2025–2026) đạt mục tiêu chính với mức chênh vừa phải. Tính đến 10/2026, psilocybin chưa được FDA phê duyệt.
- MDMA và PTSD: các thử nghiệm pha 3 cho kết quả tích cực, nhưng ngày 9/8/2024 FDA từ chối hồ sơ, yêu cầu thêm thử nghiệm vì lo ngại người tham gia đoán được mình dùng thuốc thật hay giả.
- Esketamine: dạng xịt mũi được FDA phê duyệt năm 2019 cho trầm cảm kháng trị, chỉ dùng tại cơ sở được chứng nhận, có theo dõi. Thuốc trong phòng khám khác hẳn “ke” ngoài đường.
- Úc, Oregon, Colorado: từ 7/2023, Úc chỉ cho phép bác sĩ tâm thần được cấp phép kê psilocybin (trầm cảm kháng trị) và MDMA (PTSD); đó không phải là “hợp pháp hóa”. Oregon và Colorado có dịch vụ psilocybin có giám sát, nhưng vẫn trái luật liên bang Mỹ.
- Microdosing (liều cực nhỏ): nghiên cứu có đối chứng giả dược lớn nhất (2021) thấy nhóm dùng thật và nhóm giả dược cải thiện như nhau.
Điểm chung: các kết quả tích cực đều đến từ môi trường có sàng lọc kỹ, chuyên gia đi kèm trước, trong và sau, và vẫn có rủi ro. Chúng không áp dụng cho việc tự dùng.
Những rủi ro cần biết
- Trải nghiệm đáng sợ (“bad trip”): hoảng loạn, hoang tưởng, mất phương hướng, có thể dẫn tới hành vi nguy hiểm; xảy ra cả ở tình nguyện viên được sàng lọc.
- Loạn thần, hưng cảm ở người có tiền sử cá nhân hoặc gia đình bị loạn thần, rối loạn lưỡng cực; vì vậy các thử nghiệm loại trừ những người này.
- Rối loạn tri giác kéo dài (HPPD): hiếm, nhưng có thể để lại các rối loạn thị giác kéo dài sau khi dùng.
- Tương tác thuốc: lithium dùng cùng psychedelics liên quan đến co giật (Nayak 2021); thuốc chống trầm cảm có thể làm thay đổi tác dụng. Đừng bao giờ tự ý ngưng hay đổi thuốc đang dùng; hãy hỏi bác sĩ.
- MDMA có thể gây sốt cao, hạ natri máu, tăng nhịp tim và huyết áp. Ketamine dùng nhiều có thể gây lệ thuộc và tổn thương bàng quang.
- Hàng pha trộn: các gói “nước vui” từng được phát hiện chứa MDMA và ketamine; nấm mọc hoang dễ bị nhầm với loài độc.
Quan điểm của Float Vietnam về việc dùng chất để tìm trải nghiệm tâm linh có trong bài lạm dụng chất hướng thần ≠ thực hành tâm linh.
Luật pháp ở Việt Nam (thông tin chung, không phải tư vấn pháp lý)
| Chất | Danh mục theo Nghị định 28/2026/NĐ-CP | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Psilocybin, psilocin (nấm thức thần) | IB | Cấm sử dụng trong y tế và đời sống |
| LSD, DMT, mescaline | IB | Cấm sử dụng trong y tế và đời sống |
| MDMA | IB | Cấm sử dụng trong y tế và đời sống |
| Ketamine | III | Thuốc được kiểm soát; dùng ngoài kênh y tế là trái phép |
Nghị định 28/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 19/1/2026, thay Nghị định 57/2022. Theo Luật Phòng, chống ma túy 2021, người sử dụng trái phép bị đưa vào diện quản lý 1 năm tại xã, phường, có thể bị phạt hành chính và đưa đi cai nghiện nếu nghiện. Từ 1/7/2025, Bộ luật Hình sự sửa đổi bổ sung tội sử dụng trái phép chất ma túy đối với người tái sử dụng trong hoặc sau thời gian cai nghiện, điều trị thay thế. Tàng trữ, vận chuyển, mua bán dù lượng nhỏ đều có thể bị xử lý hình sự. Người nước ngoài còn có thể bị trục xuất. Ở Việt Nam hiện không có con đường y khoa nào cho liệu pháp psilocybin hay MDMA. Nếu cần tư vấn cụ thể, hãy hỏi luật sư.
Trạng thái khác thường mà không cần chất: Thiền Nổi liên quan thế nào?
Bể cách ly ra đời để nghiên cứu ý thức mà không cần thuốc, và nghiên cứu gần đây cho thấy điều thú vị. Năm 2024, nhóm Hruby, Feinstein và Wittmann (Scientific Reports) so sánh Thiền Nổi với nằm trên đệm nước trong bóng tối ở 50 người: khi float, người tham gia thấy ranh giới cơ thể mờ đi và cảm nhận thời gian thay đổi rõ hơn, và chính cảm giác ranh giới cơ thể tan đi giải thích một phần mức giảm lo âu. Một phân tích năm 2026 trên 75 người lo âu, trầm cảm thấy float làm tăng cảm giác “bao la như đại dương”, hợp nhất, nhưng gần như không có thay đổi thị giác, và giống liều psilocybin rất thấp hơn là liều cao.
Nói cách khác, Thiền Nổi có thể mang lại vài nét của trạng thái ý thức khác thường, như quên mất ranh giới cơ thể, thời gian trôi khác đi, trong khi bạn vẫn tỉnh táo và tự chủ. Nó không gây ảo giác như psychedelics và không phải “phê hợp pháp”. Nguyên tắc an toàn: không float khi đang chịu tác dụng của bất kỳ chất nào. Đọc thêm nghiên cứu của Viện Laureate và biohacking là gì.
Nguồn tham khảo chính
- Vollenweider và cs. 1998, NeuroReport
- Carhart-Harris và cs. 2012, PNAS
- Griffiths và cs. 2006, Psychopharmacology
- Carhart-Harris và cs. 2021, NEJM
- Goodwin và cs. 2022, NEJM
- Mitchell và cs. 2021, Nature Medicine
- Szigeti và cs. 2021, eLife
- Nayak và cs. 2021, Pharmacopsychiatry
- Hruby và cs. 2024, Scientific Reports
- Tobel và cs. 2026, Neuroscience of Consciousness
Riêng về trầm cảm, đọc ketamine và psilocybin trong nghiên cứu trầm cảm: khoa học đang ở đâu.
Lưu ý: Nội dung mang tính tham khảo. Thiền Nổi hỗ trợ sức khỏe tinh thần và thể chất nhưng không thay thế chẩn đoán hay điều trị của bác sĩ. Nếu bạn đang có bệnh lý, hãy hỏi ý kiến bác sĩ trước khi float.
Trải nghiệm tại Ōmni Space. Phòng float của Float Vietnam ở 16C Quốc Hương, Thảo Điền, TP. Thủ Đức, TP.HCM, mở cửa 9:00–21:00 hằng ngày. Đặt lịch float hoặc đọc giải đáp thắc mắc.
Câu hỏi thường gặp
Nấm thức thần có phải ma túy không?
Có. Psilocybin và psilocin, hoạt chất trong nấm thức thần, nằm trong danh mục IB của Nghị định 28/2026/NĐ-CP, tức bị cấm dùng cả trong y tế. Sử dụng có thể bị phạt, quản lý và cai nghiện; tàng trữ, mua bán có thể bị xử lý hình sự.
Psychedelics có giúp được người trầm cảm không?
Nghiên cứu cho thấy tiềm năng ở trầm cảm kháng trị, với hiệu quả vừa phải, trong điều kiện được sàng lọc và có chuyên gia đi kèm. Tính đến 10/2026 psilocybin chưa được FDA phê duyệt và không có ở Việt Nam. Nếu bạn đang trầm cảm, hãy tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Ketamine khác gì psychedelics?
Ketamine là thuốc gây mê thuộc nhóm phân ly, tác động lên thụ thể NMDA, khác với psychedelics cổ điển. Esketamine được dùng trong một số phòng khám ở nước ngoài dưới sự theo dõi chặt chẽ; “ke” ngoài đường thường bị pha trộn và gây nhiều rủi ro.
Microdosing có tác dụng thật không?
Nghiên cứu có đối chứng giả dược lớn nhất (Szigeti 2021) thấy người dùng thật và người dùng giả dược cải thiện như nhau, nghĩa là phần lớn lợi ích có thể đến từ kỳ vọng.
Thiền Nổi có giống “phê” không?
Không. Thiền Nổi (float therapy) không dùng chất nào và không gây ảo giác. Nghiên cứu ghi nhận một số người thấy ranh giới cơ thể mờ đi và thời gian trôi khác, trong khi vẫn tỉnh táo, tự chủ. Không nên float khi đang chịu tác dụng của bất kỳ chất nào.
