Psychedelics là gì? Khoa học, lịch sử, rủi ro và luật pháp ở Việt Nam

    Phòng nghiên cứu trị liệu yên tĩnh với bịt mắt và tai nghe – a calm research therapy room with eyeshades and headphones

    Cập nhật: 12/10/2026 · Biên soạn bởi Float Vietnam

    Tóm tắt nhanh

    • Psychedelics (nhóm chất gây ảo giác cổ điển) gồm psilocybin trong “nấm thức thần”, LSD, DMT và mescaline; các chất này chủ yếu tác động lên thụ thể serotonin 5-HT2A trong não. MDMA và ketamine thuộc những nhóm khác.
    • Nghiên cứu y khoa đang phát triển mạnh nhưng vẫn trong phạm vi hẹp: psilocybin cho kết quả đáng chú ý ở người trầm cảm kháng trị trong các thử nghiệm có sàng lọc và giám sát. Tuy nhiên, tính đến 10/2026, chất này vẫn chưa được FDA Mỹ phê duyệt; liệu pháp MDMA bị FDA từ chối năm 2024.
    • Ở Việt Nam, psilocybin, LSD, DMT, mescaline và MDMA nằm trong danh mục IB của Nghị định 28/2026/NĐ-CP, tức bị cấm sử dụng cả trong y tế. Thiền Nổi là một lựa chọn hợp pháp, không dùng chất, giúp trải nghiệm một trạng thái thư thái khác thường.

    Trả lời nhanh: Psychedelics là nhóm chất có thể làm thay đổi mạnh nhận thức, cảm xúc và cảm giác về bản thân, chẳng hạn psilocybin (có trong nấm thức thần), LSD, DMT (có trong ayahuasca) và mescaline. Từ năm 2006, làn sóng nghiên cứu mới tại Johns Hopkins, Imperial College và nhiều nơi khác cho thấy nhóm chất này có tiềm năng trong nghiên cứu về trầm cảm và nghiện. Tuy nhiên, hiệu quả mới ở mức vừa phải, chỉ được ghi nhận trong điều kiện có sàng lọc và chuyên gia đi kèm, đồng thời vẫn đi kèm rủi ro thực tế. Ở Việt Nam, các chất này bị cấm hoàn toàn.

    Psychedelics là gì? Phân biệt với MDMA và ketamine

    “Psychedelic” là từ do bác sĩ tâm thần Humphry Osmond đặt ra năm 1957. Từ này ghép từ các từ Hy Lạp, mang nghĩa “làm hiển lộ tâm trí”. Nhóm “cổ điển” gồm psilocybin (có trong một số loài nấm Psilocybe, thường được gọi là nấm thức thần), LSD (chất bán tổng hợp), DMT (hoạt chất trong ayahuasca) và mescaline (có trong xương rồng peyote). Điểm chung của chúng là kích hoạt thụ thể serotonin 5-HT2A. Một thí nghiệm năm 1998 cho thấy khi thụ thể này bị chặn, tác dụng của psilocybin gần như biến mất.

    NhómVí dụCơ chế chính
    Psychedelics cổ điểnPsilocybin, LSD, DMT, mescalineKích hoạt thụ thể serotonin 5-HT2A
    Chất gây đồng cảm (empathogen)MDMA (“thuốc lắc”)Giải phóng serotonin, noradrenaline, dopamine; về mặt hóa học thuộc họ amphetamine
    Chất gây phân ly (dissociative)Ketamine (“ke”), esketamineChặn thụ thể NMDA; là thuốc gây mê

    Một hướng nghiên cứu được nhắc đến nhiều là “mạng mặc định” (default mode network, DMN), tức mạng lưới não hoạt động khi chúng ta mơ màng hoặc suy nghĩ về bản thân. Năm 2012, nhóm nghiên cứu của Robin Carhart-Harris nhận thấy psilocybin làm giảm hoạt động tại các “trạm trung tâm” của mạng này. Các nhà khoa học cho rằng điều đó có thể liên quan đến cảm giác “tan biến cái tôi”, nhưng cách giải thích này vẫn còn được tranh luận. Tìm hiểu thêm: mạng mặc định DMN là gì.

    Phòng nghiên cứu trị liệu yên tĩnh với bịt mắt và tai nghe – a calm research therapy room with eyeshades and headphones
    Phòng nghiên cứu trị liệu yên tĩnh với bịt mắt và tai nghe

    Lịch sử ngắn: từ phòng thí nghiệm Sandoz đến “phục hưng psychedelic”

    NămSự kiện
    1938, 1943Albert Hofmann, thuộc hãng Sandoz ở Thụy Sĩ, tổng hợp LSD năm 1938. Năm 1943, ông vô tình phát hiện tác dụng của chất này, rồi có “chuyến đạp xe về nhà” nổi tiếng vào ngày 19/4
    1954John C. Lilly chế tạo bể cách ly đầu tiên tại Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Mỹ (NIMH) để nghiên cứu hoạt động của não khi không có kích thích bên ngoài, không sử dụng bất kỳ chất nào
    1955–1957R. Gordon Wasson tham dự nghi lễ nấm của bà María Sabina ở Mexico. Bài báo đăng trên tạp chí Life năm 1957 đưa “nấm thần” đến với thế giới, đồng thời để lại hậu quả nặng nề cho cộng đồng của bà
    1957Humphry Osmond đặt ra thuật ngữ “psychedelic” sau khi trao đổi thư từ với nhà văn Aldous Huxley
    1960–1963Timothy Leary và Richard Alpert điều hành Dự án Psilocybin tại Harvard; cả hai bị cho thôi việc năm 1963
    1960s–1970sLilly tự thử LSD rồi ketamine trong bể cách ly như những thí nghiệm cá nhân; các nghiên cứu Thiền Nổi hiện đại chỉ được thực hiện trên người tỉnh táo
    1970–1971Mỹ xếp LSD, psilocybin, mescaline và DMT vào nhóm I của Luật các chất bị kiểm soát. Công ước Liên Hợp Quốc năm 1971 kiểm soát các chất này trên toàn cầu
    2006Roland Griffiths thuộc Johns Hopkins công bố rằng psilocybin có thể tạo ra trải nghiệm “huyền nhiệm” mang ý nghĩa lâu dài ở những tình nguyện viên đã được sàng lọc
    2019Imperial College London và Johns Hopkins mở các trung tâm nghiên cứu psychedelic
    2018, 2022Cuốn sách How to Change Your Mind của Michael Pollan (2018) và loạt phim cùng tên trên Netflix (2022) đưa chủ đề này đến với công chúng

    Bể cách ly, tiền thân của phòng float ngày nay, ra đời từ chính những câu hỏi về ý thức. Đọc thêm tổng quan nghiên cứu khoa học về Thiền Nổi.

    Khoa học nói gì, tính đến 10/2026?

    • Psilocybin và trầm cảm: thử nghiệm năm 2021 đăng trên tạp chí NEJM so sánh psilocybin với thuốc chống trầm cảm escitalopram ở 59 người và không nhận thấy khác biệt ở thước đo chính. Thử nghiệm năm 2022 trên 233 người trầm cảm kháng trị cho thấy liều cao nhất có kết quả tốt hơn nhóm chứng sau 3 tuần, nhưng một số người xuất hiện ý nghĩ tự hại. Hai thử nghiệm pha 3 của công ty COMPASS trong giai đoạn 2025–2026 đạt mục tiêu chính với mức chênh vừa phải. Tính đến 10/2026, psilocybin chưa được FDA phê duyệt.
    • MDMA và PTSD: các thử nghiệm pha 3 cho kết quả tích cực, nhưng ngày 9/8/2024 FDA từ chối hồ sơ và yêu cầu thêm thử nghiệm vì lo ngại người tham gia có thể đoán được mình dùng thuốc thật hay giả.
    • Esketamine: dạng xịt mũi được FDA phê duyệt năm 2019 cho trầm cảm kháng trị. Thuốc chỉ được sử dụng tại các cơ sở được chứng nhận và có theo dõi. Thuốc dùng trong phòng khám hoàn toàn khác với “ke” ngoài đường.
    • Úc, Oregon, Colorado: từ 7/2023, Úc chỉ cho phép bác sĩ tâm thần được cấp phép kê psilocybin cho trầm cảm kháng trị và MDMA cho PTSD; điều này không đồng nghĩa với “hợp pháp hóa”. Oregon và Colorado có dịch vụ psilocybin có giám sát, nhưng chất này vẫn trái luật liên bang Mỹ.
    • Microdosing (dùng liều cực nhỏ): nghiên cứu có đối chứng giả dược lớn nhất năm 2021 cho thấy nhóm dùng chất thật và nhóm dùng giả dược cải thiện như nhau.

    Điểm chung là các kết quả tích cực đều đến từ môi trường có sàng lọc kỹ, có chuyên gia đồng hành trước, trong và sau trải nghiệm, đồng thời vẫn tồn tại rủi ro. Những kết quả này không thể áp dụng cho việc tự sử dụng.

    Một phụ nữ trò chuyện với chuyên gia tâm lý trong phòng tư vấn – a woman talking with a psychologist in a counselling room
    Một phụ nữ trò chuyện với chuyên gia tâm lý trong phòng tư vấn

    Những rủi ro cần biết

    • Trải nghiệm đáng sợ (“bad trip”): có thể gây hoảng loạn, hoang tưởng, mất phương hướng và dẫn đến hành vi nguy hiểm; tình trạng này cũng từng xảy ra ở những tình nguyện viên đã được sàng lọc.
    • Loạn thần, hưng cảm: nguy cơ cao hơn ở người có tiền sử cá nhân hoặc gia đình bị loạn thần hay rối loạn lưỡng cực. Vì vậy, các thử nghiệm thường loại trừ những người này.
    • Rối loạn tri giác kéo dài (HPPD): tình trạng này hiếm gặp nhưng có thể gây rối loạn thị giác kéo dài sau khi sử dụng.
    • Tương tác thuốc: dùng lithium cùng psychedelics có liên quan đến co giật (Nayak 2021); thuốc chống trầm cảm có thể làm thay đổi tác dụng. Không tự ý ngưng hoặc thay đổi thuốc đang dùng; hãy hỏi bác sĩ.
    • MDMA có thể gây sốt cao, hạ natri máu, tăng nhịp tim và huyết áp. Ketamine nếu được dùng thường xuyên có thể gây lệ thuộc và tổn thương bàng quang.
    • Hàng pha trộn: các gói “nước vui” từng được phát hiện chứa MDMA và ketamine; nấm mọc hoang dễ bị nhầm với các loài có độc.

    Quan điểm của Float Vietnam về việc dùng chất để tìm kiếm trải nghiệm tâm linh được trình bày trong bài lạm dụng chất hướng thần ≠ thực hành tâm linh.

    Luật pháp ở Việt Nam (thông tin chung, không phải tư vấn pháp lý)

    ChấtDanh mục theo Nghị định 28/2026/NĐ-CPÝ nghĩa
    Psilocybin, psilocin (nấm thức thần)IBCấm sử dụng trong y tế và đời sống
    LSD, DMT, mescalineIBCấm sử dụng trong y tế và đời sống
    MDMAIBCấm sử dụng trong y tế và đời sống
    KetamineIIIThuốc được kiểm soát; sử dụng ngoài kênh y tế là trái phép

    Nghị định 28/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 19/1/2026 và thay thế Nghị định 57/2022. Theo Luật Phòng, chống ma túy 2021, người sử dụng trái phép có thể bị đưa vào diện quản lý trong 1 năm tại xã, phường, bị phạt hành chính và được đưa đi cai nghiện nếu nghiện. Từ 1/7/2025, Bộ luật Hình sự sửa đổi, bổ sung tội sử dụng trái phép chất ma túy đối với người tái sử dụng trong hoặc sau thời gian cai nghiện hay điều trị thay thế. Tàng trữ, vận chuyển hoặc mua bán, dù với lượng nhỏ, đều có thể bị xử lý hình sự. Người nước ngoài còn có thể bị trục xuất. Hiện Việt Nam chưa có con đường y khoa nào cho liệu pháp psilocybin hoặc MDMA. Nếu cần tư vấn cụ thể, hãy hỏi luật sư.

    Trạng thái khác thường mà không cần chất: Thiền Nổi liên quan thế nào?

    Bể cách ly ra đời để nghiên cứu ý thức mà không cần thuốc. Các nghiên cứu gần đây cho thấy một số kết quả đáng chú ý. Năm 2024, nhóm Hruby, Feinstein và Wittmann thuộc Scientific Reports so sánh Thiền Nổi với việc nằm trên đệm nước trong bóng tối ở 50 người. Khi float, người tham gia nhận thấy ranh giới cơ thể mờ đi và cảm nhận thời gian thay đổi rõ hơn; chính cảm giác ranh giới cơ thể tan đi giải thích một phần mức giảm lo âu. Một phân tích năm 2026 trên 75 người lo âu, trầm cảm cho thấy float làm tăng cảm giác “bao la như đại dương” và cảm giác hợp nhất, nhưng hầu như không tạo ra thay đổi thị giác. Trải nghiệm này giống liều psilocybin rất thấp hơn là liều cao.

    Phòng float kính với đèn xanh dịu tại Ōmni Space – The glass float room in soft blue light at Ōmni Space
    Phòng float kính với đèn xanh dịu tại Ōmni Space (ảnh thật tại Ōmni Space)

    Nói cách khác, Thiền Nổi có thể mang lại một số nét của trạng thái ý thức khác thường, chẳng hạn cảm giác quên mất ranh giới cơ thể hoặc cảm nhận thời gian trôi khác đi, trong khi bạn vẫn tỉnh táo và tự chủ. Thiền Nổi không gây ảo giác như psychedelics và không phải là “phê hợp pháp”. Nguyên tắc an toàn là không float khi đang chịu tác dụng của bất kỳ chất nào. Đọc thêm nghiên cứu của Viện Laureate và biohacking là gì.

    Ngồi thư giãn ở lounge trước hoặc sau buổi float – Relaxing in the lounge before or after a float
    Ngồi thư giãn ở lounge trước hoặc sau buổi float

    Nguồn tham khảo chính

    Riêng về trầm cảm, đọc ketamine và psilocybin trong nghiên cứu trầm cảm: khoa học đang ở đâu.

    Muốn biết phim ảnh đã xây dựng hình ảnh bể cách ly như thế nào? Đọc Bể cách ly của Eleven trong Stranger Things có thật không?

    Lưu ý: Nội dung chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ. Có câu hỏi về sức khoẻ trước buổi đầu? Đội ngũ Ōmni Space luôn sẵn sàng trò chuyện cùng bạn tại chỗ.

    Trải nghiệm tại Ōmni Space. Phòng float của Float Vietnam tại 16C Quốc Hương, Thảo Điền, TP. Thủ Đức, TP.HCM, mở cửa hằng ngày từ 9:00–21:00. Đặt lịch float hoặc đọc giải đáp thắc mắc.

    Câu hỏi thường gặp

    Nấm thức thần có phải ma túy không?

    Có. Psilocybin và psilocin, hai hoạt chất trong nấm thức thần, nằm trong danh mục IB của Nghị định 28/2026/NĐ-CP, tức bị cấm sử dụng cả trong y tế. Việc sử dụng có thể dẫn đến phạt, quản lý và cai nghiện; tàng trữ hoặc mua bán có thể bị xử lý hình sự.

    Psychedelics có giúp được người trầm cảm không?

    Nghiên cứu cho thấy nhóm chất này có tiềm năng ở người trầm cảm kháng trị, với hiệu quả vừa phải, trong điều kiện được sàng lọc và có chuyên gia đi kèm. Tính đến 10/2026, psilocybin chưa được FDA phê duyệt và không có ở Việt Nam. Nếu bạn đang trầm cảm, hãy tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

    Ketamine khác gì psychedelics?

    Ketamine là thuốc gây mê thuộc nhóm phân ly, tác động lên thụ thể NMDA, khác với psychedelics cổ điển. Esketamine được sử dụng tại một số phòng khám ở nước ngoài dưới sự theo dõi chặt chẽ; “ke” ngoài đường thường bị pha trộn và đi kèm nhiều rủi ro.

    Microdosing có tác dụng thật không?

    Nghiên cứu có đối chứng giả dược lớn nhất (Szigeti 2021) cho thấy người dùng chất thật và người dùng giả dược cải thiện như nhau. Điều này cho thấy phần lớn lợi ích có thể đến từ kỳ vọng.

    Thiền Nổi có giống “phê” không?

    Không. Thiền Nổi (float therapy) không sử dụng chất nào và không gây ảo giác. Nghiên cứu ghi nhận một số người cảm thấy ranh giới cơ thể mờ đi và thời gian trôi khác đi, trong khi vẫn tỉnh táo và tự chủ. Không nên float khi đang chịu tác dụng của bất kỳ chất nào.