Ram Dass là ai? Từ giáo sư Harvard đến “Be Here Now”

Cập nhật: 05/11/2026 · Biên soạn bởi Float Vietnam

Trả lời nhanh: Ram Dass (1931–2019), tên khai sinh Richard Alpert, từng là giáo sư tâm lý học tại Harvard trước khi trở thành một người dạy về đời sống tinh thần có ảnh hưởng lớn ở Mỹ. Ông là tác giả cuốn “Be Here Now” (1971), góp phần đưa thiền, yoga và tinh thần “sống ở đây, bây giờ” đến hàng triệu người phương Tây. Năm 1967, ông sang Ấn Độ, gặp đạo sư Neem Karoli Baba và nhận tên Ram Dass, nghĩa là “người phục vụ Thượng đế”. Nửa sau cuộc đời, ông dành cho việc phụng sự: hỗ trợ người khiếm thị, gửi sách vào nhà tù, đồng hành với người sắp qua đời.

Richard Alpert: giáo sư Harvard “có đủ mọi thứ”

Trước khi mang cái tên Ram Dass, Richard Alpert dường như đã chạm tới gần như mọi dấu mốc của một đời sống thành công kiểu Mỹ. Ông sinh ngày 6/4/1931 ở Boston, trong một gia đình Do Thái khá giả. Cha ông là một luật sư có tiếng, đồng thời là một trong những người sáng lập Đại học Brandeis. Alpert học tại Tufts, Wesleyan và Stanford, rồi trở về dạy tâm lý học ở Harvard.

Nhà, xe, danh tiếng đều có. Nhà cửa, xe cộ, danh tiếng đều đủ đầy, vậy mà trong lòng ông vẫn lấn cấn một nỗi bất an mơ hồ, khó gọi thành tên. Trong những bài nói về sau, ông kể rằng ngành tâm lý học thời đó mô tả rất kỹ con người suy nghĩ như thế nào, nhưng ông vẫn không thật sự “biết” cuộc sống là gì.

Dự án Psilocybin Harvard và lần bị sa thải năm 1963

Đầu thập niên 1960, Alpert cùng đồng nghiệp Timothy Leary lập Dự án Psilocybin Harvard, nhằm tìm hiểu các chất gây ra trạng thái ý thức khác thường có thể ảnh hưởng đến trải nghiệm tâm linh ra sao. Nhóm này góp phần định hình khái niệm “set and setting” (tâm thế của người tham gia và bối cảnh xung quanh), một khái niệm vẫn được dùng trong các nghiên cứu ngày nay.

Tháng 5/1963, Harvard cho Alpert thôi việc. Theo tờ báo sinh viên The Harvard Crimson thời đó, lý do là ông đã đưa chất gây ảo giác cho sinh viên đại học, trái với quy định cấm sinh viên đại học tham gia nghiên cứu. Leary cũng rời trường trong cùng khoảng thời gian, với lý do chính thức là không hoàn thành nghĩa vụ giảng dạy.

Sau đó, Alpert và Leary tiếp tục thử nghiệm tại một dinh thự ở Millbrook, New York. Nhưng Alpert dần nhận ra một giới hạn: dù có thể đi vào những trạng thái rất sâu, lần nào ông cũng “rơi xuống” và trở lại con người cũ. Trong một bài nói năm 1969, ông kể đại ý: bây giờ mình đã biết điều mình đang hướng tới, biết nó có thật, nhưng lại không biết làm thế nào để đến được đó.

Tên các chất trong bài chỉ được nhắc đến trong bối cảnh lịch sử, và phần lớn hiện bị cấm ở Việt Nam. Muốn hiểu thêm về phần khoa học, bạn có thể đọc Psychedelics là gì?.

Ấn Độ năm 1967 và cái tên Ram Dass

Năm 1967, trong lúc chán nản và lạc lối, Alpert lên đường sang Ấn Độ. Qua một chuỗi tình cờ, ông được dẫn tới Neem Karoli Baba, một đạo sư Hindu mà các học trò thường gọi thân mật là Maharaj-ji. Chính ông đã đặt cho Alpert cái tên Ram Dass: “Ram” là Rama, vị thần được tôn thờ trong truyền thống Hindu; “Dass” nghĩa là người phục vụ. Trang chính thức dịch gọn là “người phục vụ Thượng đế”.

Sau khoảng sáu tháng học yoga và thiền ở vùng Himalaya, ông trở về Mỹ với một cái tên mới và một hướng đi khác hẳn trước kia. Sinh ra trong một gia đình Do Thái, được một đạo sư Hindu dẫn dắt, về sau ông giảng dạy nhiều con đường khác nhau: bhakti yoga (con đường sùng mộ), karma yoga (con đường hành động và phụng sự), thiền Phật giáo thuộc nhiều dòng như Theravāda (Phật giáo Nam truyền), Tây Tạng, Zen (Thiền tông), cùng tư tưởng huyền học Sufi và Do Thái giáo.

“Be Here Now” (1971): cuốn sách của cả một thế hệ

“Be Here Now” là cuốn sách nổi tiếng nhất của Ram Dass. Sách kể lại hành trình của ông, đồng thời hướng dẫn những thực hành căn bản để sống trọn vẹn trong hiện tại. Trang chính thức mô tả đây là một tác phẩm nửa giống truyện tranh, nửa giống sách nhập môn yoga và chuyển hoá nội tâm, đã bán hơn hai triệu bản.

Cuốn sách mở đầu bằng câu chuyện Richard Alpert trở thành Ram Dass, tiếp tục bằng những trang chữ viết tay phóng khoáng như một bức tranh kéo dài, rồi khép lại với những bài thực hành rất đời thường: thở, ăn uống, niệm chú và ngồi thiền. Thông điệp của sách giản dị đến bất ngờ: điều mình mải miết đi tìm có thể không nằm ở tương lai, cũng không nhất thiết nằm trong một trạng thái đặc biệt nào, mà ngay trong khoảnh khắc đang diễn ra trước mắt.

Trong những năm 1970, cuốn sách được gọi là “kinh thánh của dân hippie”. Nhà sử học tôn giáo Huston Smith nhận xét rằng điểm hay của sách là không bị trói vào một truyền thống tôn giáo cụ thể, mà đi thẳng đến phần cốt lõi nằm bên dưới các truyền thống ấy. Một số sách đáng chú ý khác của ông:

Năm	Tên sách	Nội dung
1985	How Can I Help?	viết cùng Paul Gorman, về phụng sự và chăm sóc người khác
2000	Still Here	về tuổi già, thay đổi và cái chết, viết sau cơn đột quỵ
2013	Polishing the Mirror	viết cùng Rameshwar Das, về sống từ trái tim
2018	Walking Each Other Home	đối thoại với Mirabai Bush về yêu thương và cái chết

Phụng sự: nhà tù, người hấp hối và Seva Foundation

Với Ram Dass, thực hành tâm linh không chỉ nằm trong thiền đường, mà còn cần bước ra giữa những giờ phút đời thường. Nó phải đi ra đời sống và trở thành những việc cụ thể cho người khác. Ông gọi đó là seva, một từ tiếng Phạn có nghĩa là phụng sự.

Năm 1973, ông bắt đầu gửi “Be Here Now” vào các nhà tù ở Mỹ và nhận được rất nhiều thư. Vợ chồng Bo và Sita Lozoff đứng ra trả lời thư. Từ đó, Prison-Ashram Project (Dự án Nhà tù – Đạo tràng) ra đời. Năm 1974, ông thành lập Hanuman Foundation, tiếp tục nuôi dưỡng dự án nhà tù và Dying Project (Dự án Người Hấp hối). Dự án này được hình thành cùng Stephen Levine, nhằm giúp người bệnh nặng đối diện với cái chết trong trạng thái tỉnh thức và bình an hơn.

Năm 1978, ông cùng bác sĩ Larry Brilliant, Girija Brilliant, bác sĩ nhãn khoa Ấn Độ G. Venkataswamy, Nicole Grasset (WHO), Wavy Gravy và Jahanara Romney sáng lập Seva Foundation. Tổ chức bắt đầu hoạt động ở Ấn Độ cùng bệnh viện mắt Aravind, hỗ trợ những trường hợp mù loà có thể can thiệp. Theo cáo phó chính thức, Seva đã giúp khoảng năm triệu người nhìn thấy trở lại.

Cơn đột quỵ năm 1997 và “fierce grace”

Tháng 2/1997, Ram Dass bị đột quỵ xuất huyết não, liệt nửa người phải và mắc chứng mất ngôn ngữ diễn đạt: ông vẫn hiểu, vẫn suy nghĩ, nhưng nói rất chậm và khó tìm được từ ngữ.

Dần dần, ông gọi biến cố ấy là “fierce grace”, một ân sủng dữ dội: đau đớn, nhưng cũng kéo ông trở về sâu hơn với chính mình, chậm hơn và lặng hơn. Phim tài liệu “Ram Dass: Fierce Grace” (2001) của đạo diễn Mickey Lemle ghi lại quãng đời này. Ông vẫn ngồi xe lăn đi dạy, viết sách và giảng dạy trực tuyến. Năm 2004, ông chuyển hẳn về sống ở Maui (Hawaii). Ram Dass qua đời tại nhà ở Maui ngày 22/12/2019, hưởng thọ 88 tuổi.

Lời dạy cốt lõi: ở đây, yêu thương, phụng sự

Có thể tóm lược lời dạy của Ram Dass trong ba điều: sống ở hiện tại, yêu thương mọi người và phụng sự. Dale Borglum, người cùng ông thành lập Living/Dying Project, tóm tắt trên NPR như sau: yêu thương mọi người, phục vụ mọi người và nhớ tới Thượng đế. Tổ chức tiếp tục gìn giữ di sản của Ram Dass cũng mang chính tinh thần ấy trong tên gọi: Love Serve Remember Foundation.

Một hình ảnh thường gắn với Ram Dass là ý tưởng “tất cả chúng ta chỉ đang dìu nhau về nhà”. Mọi mối quan hệ, kể cả việc chăm sóc một người sắp qua đời, đều có thể được nhìn như quá trình hai người cùng đi về một nơi bình yên. Ý tưởng này trở thành tên cuốn sách “Walking Each Other Home” (2018). Chúng tôi chưa tìm được bản ghi gốc của câu nói nguyên văn, nên ở đây chỉ diễn đạt lại ý chính.

Ram Dass và psychedelics: cánh cửa mở ra, nhưng không thể ở lại

Ram Dass là một gương mặt của làn sóng nghiên cứu psychedelics trong những năm 1960, nhưng điều ông để lại về chủ đề này lại là một bài học về giới hạn. Những chất ấy có thể mở ra một cánh cửa đến trạng thái khác thường, nhưng ông không thể ở lại đó. Lần nào ông cũng trở về, và con người cũ vẫn còn nguyên.

Chính sự “rơi xuống” lặp đi lặp lại ấy đưa ông sang Ấn Độ, rồi đến một con đường chậm hơn nhưng bền hơn: thiền định, bhakti và phụng sự. Theo nhà báo John Horgan trên Scientific American, ý xuyên suốt “Be Here Now” là thiền và yoga có thể mở ra những trạng thái huyền nhiệm tương tự theo cách ổn định và lâu dài hơn. Nói theo ngôn ngữ hôm nay, đó là một trạng thái ý thức khác thường, trong đó người ta vẫn hoàn toàn tỉnh táo, được hình thành qua việc luyện tập. Bài viết không khuyến khích sử dụng bất kỳ chất nào.

Những tranh luận quanh Ram Dass

Ram Dass cũng có những góc nhìn từng bị đặt câu hỏi. Phổ biến nhất là sự nghi ngờ xoay quanh một vài câu chuyện kỳ diệu về Neem Karoli Baba trong “Be Here Now”. Horgan ghi lại rằng Terence McKenna từng nghi ngờ câu chuyện vị đạo sư dùng một lượng lớn LSD mà không hề hấn gì chỉ là một trò ảo thuật. Khi được Horgan hỏi trực tiếp, Ram Dass khẳng định câu chuyện ấy là thật. Horgan vẫn giữ sự nghi ngờ, nhưng cũng viết rằng Ram Dass đúng ở nhiều điều, nhất là lời nhắc hãy “ở đây, bây giờ”.

Vai trò của Ram Dass và Leary trong việc đưa psychedelics ra khỏi phòng nghiên cứu, đi vào đời sống đại chúng trong thập niên 1960, đến nay vẫn được bàn luận theo nhiều chiều. Công bằng mà nói, phần lớn cuộc đời Ram Dass sau năm 1967 lại hướng người ta về thiền định và phụng sự.

Đọc gì, nghe gì nếu mới tìm hiểu Ram Dass?

Hãy bắt đầu bằng “Be Here Now”. Đọc chậm, lật từng trang như đang ngắm một bức tranh. Nếu muốn nghe giọng của ông, podcast Here and Now trên Be Here Now Network có hàng trăm tập bài nói được ghi lại trong nhiều thập niên. Còn ramdass.org của Love Serve Remember Foundation có thư viện bài giảng và các bài thiền có hướng dẫn miễn phí.

Ram Dass hôm nay và Thiền Nổi

Điều người hiện đại có thể học được nhiều nhất từ Ram Dass có lẽ là lời mời rất cũ mà lúc nào cũng mới: dừng lại và có mặt trọn vẹn ở đây. Vài phút thiền hơi thở mỗi sáng, hay một lần thiền tâm từ, đã có thể là bước đầu của tinh thần “be here now”.

Ram Dass cũng thường lui tới nhà John C. Lilly, người chế tạo chiếc bể cách ly bằng nước đầu tiên, tiền thân của Thiền Nổi. Theo cáo phó của Lilly trên New York Times, chính Ram Dass đã khơi dậy ở Lilly mối quan tâm đến Yoga Sūtra (Kinh Yoga) của Patañjali.

Thiền Nổi (float therapy) cũng là một cánh cửa nhỏ để nếm trải cảm giác ấy. Bạn nằm trên làn nước muối Epsom ấm 33–34 °C, gần với nhiệt độ da, trong bóng tối và yên lặng. Khi nước nâng đỡ toàn bộ cơ thể, cơ thể dễ buông lỏng hơn, và nhiều người cảm thấy tâm dịu xuống, dễ chạm tới những tầng thiền sâu hơn: một trạng thái ý thức khác thường, trong đó người ta vẫn hoàn toàn tỉnh táo.

Hãy xem đó như một chiếc thang máy đưa mình lên vài tầng đầu, không phải lối tắt đến giác ngộ, cũng không phải thứ thay thế cho con đường thiền định. Điều đáng giữ lại vẫn là những gì mình có thể mang về đời sống hằng ngày. Đọc thêm trong Hub Thiền của Float Vietnam.

Trải nghiệm tại Ōmni Space. Phòng float của Float Vietnam ở 16C Quốc Hương, Thảo Điền, TP. Thủ Đức, TP.HCM, mở cửa 9:00–21:00 hằng ngày. Đặt lịch float hoặc đọc giải đáp thắc mắc.