Steroid là gì? Corticosteroid, steroid đồng hóa, SARM và sự thật về ‘natty’

    Người đàn ông nghỉ giữa hiệp tập, nhìn mình trong gương ở phòng gym – a man resting between sets and looking in the gym mirror

    Cập nhật: 12/10/2026 · Biên soạn bởi Float Vietnam

    Tóm tắt nhanh

    • “Steroid” là tên của một họ phân tử, không phải tên một loại thuốc. Corticosteroid là thuốc chống viêm do bác sĩ kê để điều trị hen suyễn, chàm, viêm khớp… Thuốc này không làm tăng cơ và tuyệt đối không được tự ý ngưng đột ngột.
    • Steroid đồng hóa (AAS) là testosterone và các dẫn xuất của testosterone. Chúng thực sự làm tăng cơ, nhưng một nghiên cứu quy mô lớn tại Đan Mạch cho thấy người dùng có nguy cơ nhồi máu cơ tim cao khoảng 3 lần, bệnh cơ tim cao gần 9 lần; khoảng 30% người dùng bị lệ thuộc.
    • SARM không phải là “steroid an toàn”: chưa có SARM nào được FDA phê duyệt, và khoảng một nửa số sản phẩm bán trực tuyến không đúng với nhãn. Cơ bắp tự nhiên đến từ việc tập luyện, ăn đủ đạm, dùng creatine, ngủ đủ và kiên nhẫn. Thiền Nổi (float therapy) chỉ hỗ trợ nghỉ ngơi, không thay thế bất kỳ yếu tố nào trong số đó.

    Lưu ý quan trọng: Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin, không hướng dẫn sử dụng bất kỳ chất nào và không thay thế lời khuyên của bác sĩ. Nếu bạn đang dùng corticosteroid (thuốc hít hen, viên prednisolone, kem bôi…) theo đơn, đừng tự ý ngưng thuốc hay thay đổi liều, hãy hỏi bác sĩ. Nếu bạn đang hoặc từng dùng steroid đồng hóa, hãy gặp bác sĩ nam khoa hoặc bác sĩ nội tiết.

    Trả lời nhanh: Steroid là tên chung của một họ phân tử có bộ khung bốn vòng, trong đó có cholesterol, cortisol và testosterone mà cơ thể bạn tự tạo ra mỗi ngày. Khi nói “steroid”, người ta thường nhầm lẫn giữa hai nhóm rất khác nhau: corticosteroid là thuốc chống viêm do bác sĩ kê, không làm tăng cơ; còn steroid đồng hóa – nam hóa (AAS) là testosterone và các dẫn xuất của nó, được một số người tập gym sử dụng ở liều cao gấp nhiều lần liều y khoa để tăng cơ. AAS thực sự có tác dụng, và đó cũng chính là vấn đề: cái giá có thể phải trả liên quan đến tim mạch, nội tiết, khả năng sinh sản và sức khỏe tinh thần.

    “Steroid” là một họ phân tử, không phải một loại thuốc

    Về mặt hóa học, steroid là tên gọi của những phân tử có bộ khung gồm ba vòng sáu carbon và một vòng năm carbon. Cholesterol, tiền chất của vitamin D, cortisol, estrogen, progesterone và testosterone đều thuộc họ này. Nói cách khác, cơ thể bạn vẫn “tạo ra steroid” mỗi ngày. Vấn đề xuất hiện khi một từ được dùng để chỉ nhiều nhóm thuốc rất khác nhau.

    Người đàn ông nghỉ giữa hiệp tập, nhìn mình trong gương ở phòng gym – a man resting between sets and looking in the gym mirror
    Người đàn ông nghỉ giữa hiệp tập, nhìn mình trong gương ở phòng gym
    NhómLà gìĐiều cần nhớ
    CorticosteroidPhiên bản nhân tạo của cortisol (hormone do tuyến thượng thận tạo ra): prednisolone, hydrocortisone, dexamethasone, thuốc hít hen, kem bôiThuốc chống viêm, ức chế miễn dịch. Không làm tăng cơ; nếu dùng liều cao trong thời gian dài, thuốc còn có thể làm teo cơ
    Steroid đồng hóa – nam hóa (AAS)Testosterone và các dẫn xuất tổng hợp. “Đồng hóa” nghĩa là xây dựng mô; “nam hóa” nghĩa là tạo ra các đặc điểm của nam giớiĐây là loại “steroid” mà người tập gym thường nhắc tới. Thuốc có công dụng y khoa thật, nhưng phần lớn việc sử dụng ngoài y tế đều ở liều cao hơn rất nhiều so với liều điều trị
    SARMThuốc không có cấu trúc steroid, nhắm vào thụ thể androgen (hormone sinh dục nam) ở cơ và xươngChưa có SARM nào được FDA phê duyệt; WADA cấm sử dụng trong mọi thời điểm từ năm 2008
    ProhormoneChất được cơ thể chuyển hóa thành androgen hoạt tínhTừng được bán dưới dạng thực phẩm bổ sung ở Mỹ cho tới khi có luật năm 2004
    TRTLiệu pháp thay thế testosterone theo đơn, đưa nồng độ về mức bình thường ở nam giới bị suy sinh dục và đã được chẩn đoánĐây là một phương pháp điều trị y khoa, hoàn toàn khác với việc dùng liều cao hơn mức sinh lý

    Trong y tế công cộng, người ta còn dùng cụm từ IPED (image and performance enhancing drugs: thuốc tăng cường hình thể và thành tích), bao gồm AAS, SARM, hormone tăng trưởng và nhiều chất khác. Còn trong phòng gym, bạn sẽ nghe hai từ lóng: “natty” (natural, nghĩa là tập tự nhiên, không dùng thuốc) và “fake natty” (tự nhận là tập tự nhiên nhưng thực tế có dùng thuốc).

    Corticosteroid: loại steroid bác sĩ kê cho bạn

    Corticosteroid được dùng để điều trị hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), chàm, viêm khớp dạng thấp, viêm ruột, dị ứng nặng, một số bệnh ung thư và tình trạng sau ghép tạng. Với nhiều người, đây là loại thuốc có vai trò quan trọng đối với sự sống. Dạng hít và dạng bôi có nguy cơ gây tác dụng trên toàn cơ thể thấp hơn nhiều so với dạng uống; các đợt dùng ngắn thường ít gây vấn đề hơn.

    Khi dùng liều cao hoặc trong thời gian dài, thuốc có thể gây ra các tác dụng phụ như: tăng cân, thèm ăn, tăng đường huyết, huyết áp cao, loãng xương, đục thủy tinh thể, dễ nhiễm trùng, thay đổi tâm trạng, mất ngủ, da mỏng, dễ bầm tím và yếu cơ. Ngay cả các đợt dùng ngắn cũng không hoàn toàn vô hại: một nghiên cứu trên 1,5 triệu người trưởng thành tại Mỹ cho thấy trong ba năm, 21,1% đã dùng ít nhất một đợt corticosteroid dạng uống kéo dài dưới 30 ngày. Nguy cơ nhiễm khuẩn huyết, hình thành cục máu đông và gãy xương tăng trong 30 ngày sau khi bắt đầu dùng thuốc (Waljee 2017). Điều này không có nghĩa là bạn nên sợ thuốc, mà cho thấy thuốc cần được kê đúng lúc và đúng người.

    Điều quan trọng nhất: không bao giờ tự ý ngưng thuốc đột ngột

    Uống corticosteroid dạng viên trong hơn khoảng 3–4 tuần có thể khiến tuyến thượng thận “lười” tự tạo cortisol. Nếu ngừng thuốc đột ngột, cơ thể có thể rơi vào tình trạng suy thượng thận, thậm chí gặp cơn suy thượng thận cấp nguy hiểm đến tính mạng. Vì vậy, bác sĩ sẽ giảm liều từ từ. Nguy cơ này có thể kéo dài tới 12 tháng sau khi ngừng thuốc. Ở Anh, người dùng corticosteroid lâu dài được phát thẻ cấp cứu (Steroid Emergency Card). Lời khuyên rất đơn giản: đừng tự ngừng thuốc, đừng tự giảm liều, hãy hỏi bác sĩ.

    Dược sĩ giải thích đơn thuốc cho khách tại quầy thuốc – a pharmacist explaining a prescription at a pharmacy counter
    Dược sĩ giải thích đơn thuốc cho khách tại quầy thuốc

    Lịch sử ngắn của steroid tăng cơ

    1935: testosterone ra đời và câu chuyện giải Nobel

    Năm 1935, Ernst Laqueur ở Amsterdam, cùng hãng Organon, đã phân lập được testosterone, một hormone sinh dục nam, từ tinh hoàn bò và đặt tên cho nó. Cùng năm, Adolf Butenandt (Đức) và Leopold Ružička (Thụy Sĩ) độc lập tổng hợp testosterone, chỉ cách nhau vài tháng. Giải Nobel Hóa học năm 1939 được trao chung cho hai người, nhưng có một chi tiết thường bị kể sai: Butenandt được trao giải “cho công trình về hormone sinh dục”, còn Ružička được trao giải cho công trình về polymethylene và terpene bậc cao, chứ không chính thức vì testosterone. Butenandt còn bị chính quyền Quốc xã buộc phải từ chối giải.

    1954–1958: chiến tranh lạnh trên sàn cử tạ

    Theo lời kể sau này của chính John Ziegler, bác sĩ đội tuyển Mỹ, tại Giải Cử tạ Thế giới ở Vienna năm 1954, một bác sĩ Liên Xô đã kể với ông bên ly rượu rằng các lực sĩ Liên Xô sử dụng testosterone. Đây là lời kể gián tiếp, nên chỉ có thể nói là “theo Ziegler”. Sau đó, Ziegler làm việc với hãng Ciba. Dianabol ra mắt tại Mỹ năm 1958 và nhanh chóng lan rộng trong giới cử tạ. Về sau, chính Ziegler bày tỏ sự hối tiếc.

    Thời hoàng kim của thể hình

    Thập niên 1960–70 là “golden era”, tức thời kỳ hoàng kim, của thể hình: Muscle Beach, Gold’s Gym và giải Mr. Olympia. Khi đó, steroid hợp pháp nếu có đơn và được sử dụng rộng rãi. Arnold Schwarzenegger, bảy lần giành danh hiệu Mr. Olympia (1970–75 và 1980), từng công khai nói rằng ông sử dụng steroid dưới sự theo dõi của bác sĩ khi việc này còn hợp pháp, và không hối tiếc về điều đó. Tuy nhiên, những năm sau, ông cũng lên tiếng cảnh báo về tình trạng lạm dụng thuốc quá mức trong thể hình ngày nay.

    Đông Đức, Ben Johnson, BALCO và Armstrong

    • Đông Đức, 1974–1989: chương trình bí mật mang tên Kế hoạch Nhà nước 14.25 chủ yếu sử dụng Oral-Turinabol. Ước tính khoảng 10.000 vận động viên, có nguồn nói tới 15.000, kể cả trẻ vị thành niên, thường được bảo rằng đó là “vitamin”. Hậu quả gồm nam hóa ở nữ, tổn thương gan, vô sinh, sảy thai và trầm cảm. Brigitte Berendonk và Werner Franke đã phơi bày hệ thống này (Franke & Berendonk 1997). Tháng 1/2025, Quốc hội Đức công nhận các nạn nhân doping Đông Đức là một nhóm nạn nhân.
    • Ben Johnson, Seoul 1988: ngày 24/9/1988, anh giành chiến thắng ở cự ly 100 m với thành tích 9,79 giây, rồi có kết quả dương tính với stanozolol và bị tước huy chương vàng ba ngày sau đó; huy chương được trao lại cho Carl Lewis. Năm 1993, anh bị cấm thi đấu suốt đời sau lần dương tính thứ hai. Canada mở cuộc điều tra Dubin (1989).
    • Luật Mỹ: năm 1990, 27 loại steroid đồng hóa được xếp vào nhóm III (Schedule III). Việc tàng trữ các chất này không vì mục đích y tế trở thành tội liên bang. Năm 2004, luật mới bổ sung các prohormone, tức chất tiền hormone, như androstenedione và THG.
    • BALCO, 2003: huấn luyện viên Trevor Graham gửi một ống tiêm cho cơ quan chống doping Mỹ (USADA). Phòng xét nghiệm của Don Catlin (UCLA) phát hiện THG, “the Clear”, một loại steroid được thiết kế riêng để qua mặt các xét nghiệm. Marion Jones thừa nhận việc sử dụng vào năm 2007 và bị tước các huy chương giành được tại Sydney 2000.
    • Lance Armstrong, 2012: USADA tước 7 danh hiệu Tour de France và cấm anh thi đấu suốt đời. Cần nói rõ: vụ này chủ yếu liên quan đến EPO và truyền máu, những phương pháp làm tăng số lượng hồng cầu và sức bền, chứ không nhằm tăng cơ, dù cáo buộc cũng bao gồm testosterone và corticosteroid. Đây là ví dụ cho thấy từ “steroid” có thể mang hai nghĩa khác nhau.

    Văn hóa gym: từ Zyzz đến Liver King

    Kỷ nguyên mạng xã hội đưa câu chuyện về steroid từ sàn thi đấu vào chiếc điện thoại của từng người. Aziz Shavershian, biệt danh Zyzz, là một biểu tượng “aesthetics”, tức hình thể thẩm mỹ, trong giai đoạn đầu của YouTube tại Sydney. Anh qua đời ngày 5/8/2011 ở Pattaya, Thái Lan, khi mới 22 tuổi. Báo chí đưa tin cái chết có liên quan đến tim; việc steroid có góp phần hay không đã bị suy đoán rất nhiều nhưng chưa bao giờ được xác lập. Với một người trẻ đã mất và một gia đình vẫn còn đó, sự thận trọng là cần thiết.

    Thập niên 2010 chứng kiến sự ra đời của cả một thể loại video “Natty or Not”, soi xem những người nổi tiếng trên mạng có sử dụng thuốc hay không. Những video này đưa chuyện sử dụng PED, tức các chất giúp nâng cao thành tích, ra ánh sáng, nhưng đồng thời cũng khiến nó trở nên bình thường hơn. Cú sốc lớn nhất xảy ra vào cuối năm 2022: Brian Johnson, “Liver King”, người quảng bá lối sống “tổ tiên” với nội tạng sống và luôn phủ nhận việc sử dụng steroid. Cuối tháng 11/2022, những email bị rò rỉ cho thấy anh dùng một lượng lớn thuốc tăng cường, chủ yếu là hormone tăng trưởng. Đầu tháng 12, anh đăng video xin lỗi, thừa nhận đã nói dối và sử dụng steroid.

    “Fake natty”, tức giả vờ tự nhiên, không chỉ là chuyện để tò mò. Nó bán giáo án và thực phẩm bổ sung cho những bạn trẻ tin rằng mình có thể đạt được thân hình đó một cách tự nhiên. Rồi khi không đạt được, họ cảm thấy mình thất bại. Gần đây, một số người nổi tiếng chọn công khai việc sử dụng thuốc. Cách này trung thực hơn, nhưng cũng có thể khiến việc dùng thuốc trông như một chuyện bình thường.

    Chàng trai lướt video ngắn lúc nửa đêm trong căn phòng ở Sài Gòn – a young man scrolling short videos late at night in a Saigon apartment
    Chàng trai lướt video ngắn lúc nửa đêm trong căn phòng ở Sài Gòn

    Chúng có hiệu quả không? Có, và đó mới là vấn đề

    Trong nhiều năm, giới y khoa nói với các vận động viên rằng steroid “không thật sự hiệu quả”. Những người tập luyện lại thấy điều ngược lại trong phòng gym, khiến niềm tin vào bác sĩ bị tổn hại. Năm 1996, thử nghiệm ngẫu nhiên của Bhasin trên 43 nam giới khỏe mạnh đã chấm dứt cuộc tranh cãi: testosterone với liều cao hơn mức cơ thể tự sản xuất làm tăng kích thước và sức mạnh cơ bắp ngay cả khi không tập luyện; nhóm vừa dùng testosterone vừa tập luyện tăng nhiều nhất. Nói rõ điều này để bạn hiểu phần tiếp theo: cái giá phải trả.

    Steroid đồng hóa lấy đi những gì của cơ thể?

    Tim mạch: dữ liệu từ Đan Mạch

    Nghiên cứu của Baggish (2017) trên 140 nam lực sĩ cử tạ từ 34–54 tuổi cho thấy những người dùng AAS lâu năm có chức năng bơm máu của tim yếu hơn, với phân suất tống máu là 52% so với 63%, đồng thời có nhiều mảng xơ vữa trong động mạch vành hơn. Số lượng mảng xơ vữa cũng tăng theo số năm sử dụng. Đan Mạch có một nguồn dữ liệu đặc biệt: kết quả xét nghiệm doping tại các phòng gym. Windfeld-Mathiasen và cộng sự (2025) theo dõi 1.189 nam giới bị phát hiện dùng AAS trong giai đoạn 2006–2018, rồi so sánh với 59.450 người có đặc điểm tương tự trong khoảng 11 năm. Sau khi đã điều chỉnh các yếu tố liên quan, nguy cơ:

    • Nhồi máu cơ tim: cao gấp khoảng 3 lần (HR 3,00)
    • Bệnh cơ tim: gấp khoảng 8,9 lần
    • Suy tim: gấp khoảng 3,6 lần
    • Huyết khối tĩnh mạch: gấp khoảng 2,4 lần
    • Rối loạn nhịp tim: gấp khoảng 2,3 lần

    Theo phần tổng hợp của Hội Nội tiết Mỹ (Pope 2014), các cơ chế liên quan gồm phì đại thất trái, mỡ máu xấu đi do HDL giảm, huyết áp cao, máu đặc hơn và dễ đông hơn.

    Tử vong

    Cũng từ nhóm dữ liệu của Đan Mạch, tỷ lệ tử vong ở người dùng AAS cao gấp khoảng 3 lần, bao gồm cả tử vong do nguyên nhân tự nhiên như ung thư và bệnh tim mạch, lẫn tử vong do các nguyên nhân không tự nhiên như tai nạn, bạo lực và tự tử (Windfeld-Mathiasen 2024). Một nghiên cứu trước đó trên 545 người tập gym có kết quả xét nghiệm dương tính cũng cho kết quả tương tự (Horwitz 2019). Đây là dữ liệu quan sát: người dùng và người không dùng khác nhau ở nhiều mặt, chẳng hạn như mức sử dụng rượu, các chất khác và tính cách ưa mạo hiểm. Vì vậy, kết quả chỉ cho thấy mối liên quan, chưa thể khẳng định là nguyên nhân trực tiếp.

    Nội tiết, khả năng sinh sản và cơ thể

    Androgen từ bên ngoài làm “tắt” trục não – tinh hoàn. Hệ quả có thể là tinh hoàn teo lại, số lượng tinh trùng giảm hoặc không còn, còn sau khi ngừng sử dụng thì testosterone tụt xuống mức thấp, kéo theo mệt mỏi, giảm ham muốn và buồn bã (Rahnema 2014). Nghiên cứu của Rasmussen (2016) tại Đan Mạch cho thấy những người đã ngừng sử dụng trung bình 2,5 năm vẫn có testosterone thấp hơn và gặp nhiều triệu chứng suy giảm chức năng sinh dục hơn so với người chưa từng dùng. Ngoài ra, người dùng còn có thể bị vú to ở nam, mụn, rụng tóc nếu có cơ địa, đứt gân và tổn thương gan, chủ yếu với dạng uống. Ở phụ nữ, những thay đổi có thể gồm giọng trầm xuống, mọc râu, rối loạn kinh nguyệt và nhiều biến đổi không thể đảo ngược.

    Sức khỏe tinh thần: “roid rage”, lệ thuộc và chứng “bigorexia”

    Thử nghiệm có đối chứng của Pope (2000) cho thấy testosterone liều cao làm tăng điểm hưng cảm và phản ứng hung hăng, nhưng mức độ ảnh hưởng rất khác nhau giữa mỗi người. Phần lớn gần như không bị ảnh hưởng, trong khi một nhóm nhỏ, gồm 8 trên 50 người, có phản ứng hưng cảm rõ rệt. Không ai có thể dự đoán trước người nào sẽ phản ứng như vậy. Vì thế, “roid rage” có thể xảy ra với một số người, nhưng không phải với hầu hết người dùng. Rủi ro tinh thần thường đáng lo hơn là trầm cảm sau khi ngừng sử dụng và tình trạng lệ thuộc.

    Khoảng 30% người dùng AAS có hội chứng lệ thuộc (Kanayama 2009). Tại Mỹ, ước tính có 2,9–4 triệu người từ 13–50 tuổi từng dùng AAS và khoảng 1 triệu người có thể đã bị lệ thuộc; chỉ 22% bắt đầu sử dụng trước tuổi 20 (Pope 2014). Vòng lặp thường thấy là: cảm giác mình chưa đủ to thúc đẩy việc sử dụng, còn sự uể oải và buồn bã khi testosterone tụt sau khi ngừng lại khiến người ta quay về với nó.

    Cảm giác “chưa đủ to” ấy có một tên gọi: chứng ám ảnh cơ bắp (muscle dysmorphia), thường được gọi là “bigorexia”. Pope và cộng sự mô tả tình trạng này vào năm 1997 như một dạng rối loạn ám ảnh ngoại hình: người mắc luôn thấy mình nhỏ bé, dù trên thực tế có thể đã rất to lớn. DSM-5 (2013) xếp nó vào nhóm rối loạn ám ảnh ngoại hình. Tổng quan của Mitchell (2017) trên 31 nghiên cứu cho thấy các vận động viên thể hình thi đấu có nhiều triệu chứng hơn; tình trạng này có liên quan đến lòng tự trọng thấp, tính cầu toàn và việc sử dụng AAS. Trên thế giới, khoảng 3,3% người từng dùng AAS ít nhất một lần trong đời (Sagoe 2014). Phần lớn là người tập luyện giải trí, muốn có một vẻ ngoài nhất định, chứ không phải vận động viên chuyên nghiệp.

    Nếu bạn thấy mình bị cuốn vào việc soi gương, cân đo, xem ảnh so sánh, hoặc có lúc buồn bã, nghĩ quẩn, hãy nói chuyện với bác sĩ hoặc nhà tâm lý. Đường dây hỗ trợ Ngày Mai: 096 306 1414 (13:00–20:30, thứ Tư–Chủ nhật); khi nguy cấp, gọi 115.

    Một phụ nữ trò chuyện với chuyên gia tâm lý trong phòng tư vấn – a woman talking with a psychologist in a counselling room
    Một phụ nữ trò chuyện với chuyên gia tâm lý trong phòng tư vấn

    SARM và những “lựa chọn an toàn” trên mạng

    SARM thường được quảng cáo là “steroid an toàn, hợp pháp”. Nhưng thực tế không như vậy. Năm 2017, FDA cảnh báo người tiêu dùng và gửi thư cảnh cáo đến các công ty bán SARM, nhấn mạnh rằng đây là loại thuốc chưa được phê duyệt, không phải thực phẩm bổ sung. SARM có thể gây độc cho gan, làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ, cùng những tác hại lâu dài chưa được biết rõ. Chưa có loại SARM nào được FDA phê duyệt. Trong một nghiên cứu đăng trên JAMA (Van Wagoner 2017), các nhà nghiên cứu mua 44 sản phẩm “SARM” trên mạng. Kết quả: chỉ 52% thực sự chứa SARM, 39% chứa một loại thuốc chưa được phê duyệt khác, 9% không có hoạt chất nào, và phần lớn nhãn sản phẩm không đúng với thành phần bên trong. SARM vẫn ức chế quá trình cơ thể tự sản xuất testosterone, đồng thời bị WADA cấm sử dụng mọi lúc.

    Ngay cả những thực phẩm bổ sung “bình thường” cũng có rủi ro. Một khảo sát trên 634 sản phẩm không chứa hormone, được thực hiện tại 13 nước, cho thấy 14,8% sản phẩm có steroid đồng hóa nhưng không ghi trên nhãn (Geyer 2004). FDA cũng nhiều lần cảnh báo về các sản phẩm “thể hình” chứa chất giống steroid, có thể gây tổn thương gan nặng.

    Tranh luận “natty”: người tập tự nhiên có thể to đến đâu?

    Năm 1995, Kouri và cộng sự đo chỉ số khối nạc theo chiều cao (FFMI) ở 157 nam vận động viên. Ở nhóm không dùng thuốc, giới hạn trên vào khoảng 25. Các nhà vô địch Mr. America trong thời kỳ trước khi steroid phổ biến (1939–1959) có FFMI trung bình là 25,4. Nhiều người dùng thuốc có chỉ số trên 25, một số người vượt 30. Tuy vậy, cần thận trọng khi diễn giải các con số này: mẫu nghiên cứu nhỏ, đã cũ, và chính tác giả gọi kết quả là “sơ bộ”. Một số người tự nhiên có thể sở hữu gen đặc biệt và vượt mốc 25; việc ước tính tỷ lệ mỡ cơ thể cũng luôn có sai số. FFMI giúp chúng ta hiểu vì sao nhiều thân hình trên mạng khó có được một cách tự nhiên, nhưng không phải công cụ để “phán xử” bất kỳ ai.

    Một vùng xám khác là các phòng khám “testosterone thấp” và những dịch vụ trực tuyến. TRT, tức liệu pháp bổ sung testosterone, chỉ phù hợp khi được chỉ định và theo dõi như một phương pháp điều trị y khoa theo hướng dẫn của Hội Nội tiết Mỹ (Bhasin 2018): người bệnh phải có triệu chứng và mức testosterone buổi sáng thấp trong ít nhất hai lần xét nghiệm. Thử nghiệm TRAVERSE (Lincoff 2023) trên 5.246 nam giới từ 45–80 tuổi cho thấy TRT đưa testosterone về mức bình thường không làm tăng các biến cố tim mạch lớn so với giả dược (7,0% so với 7,3%). Kết quả này chỉ áp dụng cho TRT trong điều trị y khoa, không áp dụng cho việc dùng liều vượt quá mức sinh lý.

    Nhận địnhMức bằng chứng
    AAS liều cao làm tăng cơ và sức mạnhTin cậy cao
    Dùng AAS lâu dài có liên quan đến bệnh tim và mảng xơ vữaTin cậy cao
    Người dùng AAS có tỷ lệ tử vong cao hơn khoảng 3 lầnKhá tin cậy (quan sát)
    Khoảng 30% người dùng bị lệ thuộcKhá tin cậy
    “SARM an toàn hơn steroid”Chưa đủ cơ sở
    Người tập tự nhiên hiếm khi vượt FFMI khoảng 25Có một số bằng chứng ban đầu
    Dùng AAS ngoài mục đích y tế, ở liều caoCó hại

    Ở Việt Nam: những ca bệnh có thật, nhưng chưa có số liệu

    Hiện chưa có khảo sát nào tại Việt Nam về tỷ lệ sử dụng steroid hoặc SARM trong các phòng gym, nên bài này không đưa ra con số nào. Những thông tin hiện có là các ca bệnh và cảnh báo từ bác sĩ:

    • Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (8/2023): một nam giới 30 tuổi tự tiêm testosterone trong nhiều năm để tăng cơ. Người này bị teo tinh hoàn, số lượng tinh trùng chỉ còn khoảng 1/10 mức bình thường, độ di động dưới 10%. Sau khi ngưng sử dụng, chất lượng tinh trùng cải thiện dần trong nhiều tháng, nhưng vẫn có thể cần thụ tinh trong ống nghiệm (bác sĩ Phạm Xuân Long, Nam khoa).
    • Tuổi Trẻ (21/10/2024): BS CKII Trần Văn Dương (Y học thể thao, Bệnh viện Nhân Dân 115) cho biết số ca liên quan đến “thần dược” tăng cơ đang tăng lên, đặc biệt ở các thành phố lớn. Tình trạng này gắn với việc bán hàng trên mạng và qua các sàn thương mại điện tử. Người bị ảnh hưởng chủ yếu là nam giới từ 18–35 tuổi, thường không biết sản phẩm thực sự chứa gì. Ông liệt kê các tác hại đối với hệ nội tiết, gan, thận, tim, tâm thần và gân, đồng thời nhấn mạnh rằng những sản phẩm này cần được sử dụng theo chỉ định của bác sĩ.

    Trong thể thao, việc sử dụng chất cấm được quản lý theo Luật Thể dục, thể thao 77/2006/QH11 (sửa đổi 2018) và Thông tư 17/2015/TT-BVHTTDL (sửa đổi bởi Thông tư 01/2023/TT-BVHTTDL), áp dụng Bộ luật của WADA. Việt Nam đã tham gia Tuyên bố Copenhagen, và Chính phủ đã phê duyệt việc gia nhập Công ước quốc tế của UNESCO về chống doping trong thể thao. Tháng 6/2023, năm vận động viên điền kinh Việt Nam bị tước huy chương SEA Games 31 sau khi có kết quả xét nghiệm dương tính. Trước kỳ SEA Games đó, sáu vận động viên thể hình cũng bị loại vì xét nghiệm dương tính.

    Xây cơ bắp tự nhiên: những gì thật sự hiệu quả

    • Tăng dần mức độ tập và bảo đảm đủ khối lượng: tăng số hiệp mỗi tuần có thể giúp cơ phát triển hơn, nhưng chỉ đến một ngưỡng nhất định (Schoenfeld 2017).
    • Ăn đủ đạm: tổng hợp 49 thử nghiệm (Morton 2018) cho thấy bổ sung đạm giúp tăng cơ và sức mạnh ở mức vừa phải. Lợi ích bắt đầu chững lại khi tổng lượng đạm ăn vào đạt khoảng 1,6 g cho mỗi kg cân nặng mỗi ngày.
    • Creatine: đây là loại thực phẩm bổ sung hợp pháp được nghiên cứu kỹ nhất về sức mạnh và khối nạc, đồng thời an toàn ở người khỏe mạnh (Kreider 2017).
    • Giấc ngủ: chỉ một đêm thức trắng đã làm giảm 18% quá trình tổng hợp đạm cơ, tăng 21% cortisol và giảm 24% testosterone (Lamon 2021, nghiên cứu nhỏ trên 13 người).
    • Kiên nhẫn: sau 1–2 năm đầu, tốc độ tăng cơ tự nhiên sẽ chậm đi rõ rệt. Đó là điều bình thường, không phải thất bại.

    Nói ngắn gọn: cơ bắp không phát triển trong lúc bạn tập, mà trong thời gian bạn nghỉ. Đọc thêm về biohacking dựa trên bằng chứng, Thiền Nổi và mất ngủ , cũng như nên chọn Thiền Nổi hay ngâm lạnh.

    Nhóm bạn chạy bộ buổi sáng ven sông Sài Gòn – friends jogging together at sunrise by the Saigon river
    Nhóm bạn chạy bộ buổi sáng ven sông Sài Gòn

    Thiền Nổi nằm ở đâu trong bức tranh này?

    Hãy nói thẳng: Thiền Nổi không làm tăng cơ, không làm tăng testosterone và cũng không thay thế bất kỳ điều gì được đề cập trong bài này. Đây là một công cụ nghỉ ngơi dành cho những người tập luyện nghiêm túc theo cách tự nhiên. Một vài nghiên cứu nhỏ trên vận động viên gợi ý rằng Thiền Nổi có thể hỗ trợ quá trình phục hồi: Driller & Argus (2016) ghi nhận tâm trạng tốt hơn và cảm giác đau mỏi giảm ở các vận động viên ưu tú; Broderick và cộng sự (2019), trong nghiên cứu với 19 vận động viên nam chơi các môn đồng đội, ghi nhận lợi ích đối với giấc ngủ, cảm giác mệt mỏi và một số chỉ số thể lực sau 60 phút trong bể, so với 60 phút nghỉ thụ động. Mức bằng chứng về phục hồi thể thao và giấc ngủ hiện là: Có một số bằng chứng ban đầu.

    Phần có bằng chứng chắc chắn hơn là tác động về mặt tinh thần. Đối với thư giãn, giảm căng thẳng và lo âu, Thiền Nổi có mức bằng chứng Tin cậy cao: các thử nghiệm cho kết quả nhất quán (Kjellgren 2014, Feinstein 2018), tỷ lệ người tham gia hoàn thành đủ liệu trình đạt 85–89% (Garland 2024), và trong một khảo sát, 92% người tham gia cho biết họ cảm thấy thư giãn, 77% cảm thấy bớt căng thẳng (Hilpert & Ster 2025, bản tiền ấn phẩm). Nghiên cứu của Hruby (2024) cho thấy cảm giác ranh giới cơ thể trở nên mờ hơn khi ở trong bể có thể giải thích một phần mức giảm lo âu. Với những người thường bị cuốn vào cảm giác “mình chưa đủ to”, một giờ trong bóng tối và yên lặng cũng là một giờ tạm rời xa tấm gương. Tuy nhiên, Thiền Nổi không phải là liệu pháp dành cho chứng ám ảnh cơ bắp; nếu đang gặp vấn đề này, bạn nên tìm đến chuyên gia tâm lý.

    Phòng float kính với đèn xanh dịu tại Ōmni Space – The glass float room in soft blue light at Ōmni Space
    Phòng float kính với đèn xanh dịu tại Ōmni Space (ảnh thật tại Ōmni Space)

    Xem thêm Thiền Nổi dành cho người chơi thể thao, phục hồi cơ bắp sau khi tập, Thiền Nổi có an toàn không và nghiên cứu của Viện Laureate. Nếu muốn trải nghiệm ở Sài Gòn, bạn có thể xem các dịch vụ tại Ōmni Space.

    Nếu bạn đang hoặc từng sử dụng

    • Hãy gặp bác sĩ nam khoa hoặc bác sĩ nội tiết và nói thật với họ. Bác sĩ có thể kiểm tra tim, gan, hormone và khả năng sinh sản.
    • Nếu đang dùng corticosteroid theo đơn, đừng tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều lượng; hãy hỏi bác sĩ.
    • Nếu cảm thấy buồn bã, mất động lực hoặc có ý nghĩ quẩn quanh về cái chết, đặc biệt là sau khi ngừng sử dụng, bạn cần được hỗ trợ ngay: gọi Ngày Mai 096 306 1414 (13:00–20:30, thứ Tư–Chủ nhật) hoặc gọi 115 trong tình huống nguy cấp.
    • Nếu những lo lắng về ngoại hình chiếm quá nhiều thời gian và tâm trí, một nhà tâm lý có thể giúp bạn. Đọc thêm những cách làm dịu tâm trí không dùng chất và “red pill” và văn hóa mạng của nam giới trẻ.

    Nguồn tham khảo chính

    Lưu ý: Nội dung chỉ mang tính tham khảo, không thay thế việc chẩn đoán hay điều trị của bác sĩ. Có câu hỏi về sức khoẻ trước buổi đầu? Đội ngũ Ōmni Space luôn sẵn sàng trò chuyện cùng bạn tại chỗ.

    Trải nghiệm tại Ōmni Space. Phòng float của Float Vietnam ở 16C Quốc Hương, Thảo Điền, TP. Thủ Đức, TP.HCM, mở cửa hằng ngày từ 9:00 đến 21:00. Đặt lịch float hoặc đọc giải đáp thắc mắc.

    Câu hỏi thường gặp

    Thuốc hít hen suyễn có phải là “steroid” như loại dân tập gym sử dụng không?

    Không. Thuốc hít hen suyễn có chứa corticosteroid, một loại thuốc giúp giảm viêm đường thở. Thuốc được dùng với liều rất nhỏ và không làm tăng cơ. Còn steroid đồng hoá mà dân tập gym thường nhắc tới là các dẫn xuất của testosterone, thuộc một nhóm hoàn toàn khác. Đừng tự ý ngưng thuốc bác sĩ đã kê; nếu lo lắng, hãy hỏi bác sĩ.

    SARM có an toàn hơn steroid không?

    Chưa có bằng chứng cho thấy điều đó. Chưa có SARM nào được FDA phê duyệt. FDA đã cảnh báo về nguy cơ ảnh hưởng đến gan và tim mạch. Một nghiên cứu trên JAMA năm 2017 cho thấy chỉ khoảng một nửa số sản phẩm được bán online dưới tên “SARM” thật sự chứa SARM. WADA cấm SARM trong mọi thời điểm.

    Làm sao biết một người có phải là “natty” hay không?

    Không thể chắc chắn chỉ bằng mắt thường. Một nghiên cứu năm 1995 cho thấy người tập tự nhiên hiếm khi vượt chỉ số FFMI khoảng 25. Tuy nhiên, đây chỉ là một gợi ý, không phải phép thử. Điều hữu ích hơn là đừng so sánh cơ thể mình với những bức ảnh trên mạng, vì nhiều hình mẫu được giới thiệu là “tự nhiên” thực ra có thể không tự nhiên.

    Ngưng steroid đồng hoá thì cơ thể có hồi phục hoàn toàn không?

    Không phải lúc nào cơ thể cũng hồi phục hoàn toàn. Nghiên cứu ở Đan Mạch cho thấy những người từng sử dụng steroid vẫn có mức testosterone thấp hơn và gặp nhiều triệu chứng suy sinh dục vài năm sau khi ngưng. Khả năng sinh sản cũng có thể bị ảnh hưởng. Hãy gặp bác sĩ nam khoa hoặc bác sĩ nội tiết để được tư vấn.

    Thiền Nổi có giúp tăng cơ hoặc thay thế steroid không?

    Không. Thiền Nổi không làm tăng cơ hay hormone. Một vài nghiên cứu nhỏ ở vận động viên gợi ý rằng Thiền Nổi có thể giúp giảm cảm giác đau mỏi và ngủ ngon hơn. Giấc ngủ lại là một yếu tố tự nhiên quan trọng đối với quá trình phục hồi cơ.