Cập nhật: 05/11/2026 · Biên soạn bởi Float Vietnam
Trả lời nhanh: Osho (1931–1990), tên khai sinh Chandra Mohan Jain, là một giảng viên triết học người Ấn Độ, sau trở thành đạo sư tâm linh nổi tiếng toàn cầu. Ông lần lượt mang các tên Acharya Rajneesh, Bhagwan Shree Rajneesh rồi Osho. Ông sáng tạo Thiền Động (dynamic meditation), lập đạo tràng ở Pune năm 1974 và công xã Rajneeshpuram ở Oregon (Mỹ) năm 1981. Công xã sụp đổ năm 1985 sau một loạt tội ác do nhóm quanh thư ký của ông gây ra, trong đó có vụ đầu độc bằng salmonella khiến ít nhất 751 người mắc bệnh. Sách của ông đến nay vẫn được đọc rộng rãi, kể cả ở Việt Nam.
Chandra Mohan Jain: người giảng viên triết học hay “cãi”
Osho sinh ngày 11/12/1931 tại làng Kuchwada, vùng Madhya Pradesh, là con cả trong mười một anh chị em của một gia đình buôn vải. Theo lời chính ông kể, ngày 21/3/1953, năm 21 tuổi, ông giác ngộ khi ngồi dưới một gốc cây trong vườn. Đây là lời tự thuật, chưa phải một sự kiện được sử học kiểm chứng.
Ông lấy bằng thạc sĩ triết học tại Đại học Sagar năm 1957, rồi giảng dạy ở Raipur và Đại học Jabalpur. Những bài giảng sắc sảo, thường chỉ trích tôn giáo và chính trị, khiến ông vừa nổi tiếng vừa gây nhiều tranh cãi. Từ đầu thập niên 1960, ông đi diễn thuyết khắp Ấn Độ và mở các khóa thiền kéo dài vài ngày. Người nghe gọi ông là Acharya Rajneesh; “Acharya” nghĩa là người dạy. Năm 1966, ông rời giảng đường để giảng dạy thiền toàn thời gian.
Từ Acharya đến Bhagwan: đạo tràng Pune năm 1974
Năm 1970, ông nhận những đệ tử đầu tiên theo lối “neo-sannyas”: đổi tên mới, mặc áo màu cam đỏ, đeo chuỗi hạt nhưng vẫn sống giữa đời. Cũng trong năm ấy, tại Bombay, ông giới thiệu Thiền Động, phương pháp sau này trở thành một trong những dấu ấn dễ nhận ra nhất của Osho. Năm 1971, ông lấy danh xưng Bhagwan Shree Rajneesh. “Bhagwan” thường được dịch là “Thượng đế” hoặc “đấng giác ngộ”, nên chỉ riêng cái tên ấy đã đủ khiến người ta tò mò, kính phục, và cũng không ít người khó chịu.
Năm 1974, ông chuyển về khu Koregaon Park ở Pune, lập một đạo tràng (ashram, nơi tu tập và sinh hoạt tâm linh) rộng chừng sáu mẫu Anh. Nơi đây đón hàng nghìn người phương Tây, phần nhiều là những người trẻ đang muốn thử một lối sống khác, rời xa những khuôn mẫu quen thuộc của xã hội họ vừa bỏ lại.
Rajneeshpuram: thành phố giữa vùng cao nguyên khô Oregon (1981–1985)
Rajneeshpuram là công xã của những người theo Osho trên trang trại Big Muddy, rộng khoảng 64.000 mẫu Anh (hơn 250 km²), gần thị trấn Antelope, bang Oregon. Tháng 4/1981, Osho bắt đầu hơn ba năm không xuất hiện và không nói chuyện trước công chúng. Mùa hè năm ấy, ông sang Mỹ với lý do được nêu ra là cần điều trị bệnh, còn phong trào của ông mua trang trại với giá 5,75 triệu đô la. Vài năm sau, nơi đây đã có hàng nghìn cư dân. Trong khi Osho gần như không nói trước công chúng, người điều hành thực tế là Ma Anand Sheela, thư ký riêng của ông.
Ngay từ những năm đầu, công xã đã va chạm gay gắt với hàng xóm và chính quyền địa phương. Năm 1984, nhóm lãnh đạo chở hàng nghìn người vô gia cư từ khắp nước Mỹ về trang trại, tìm cách đưa họ đi bầu để giành ghế ở hạt Wasco.
Cũng năm đó, sự việc u ám nhất xảy ra. Từ tháng 9 đến tháng 10/1984, một nhóm trong công xã bí mật bỏ vi khuẩn salmonella vào quầy salad của mười nhà hàng ở thị trấn The Dalles. Theo bài báo của Thomas Török và các chuyên gia Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) trên tạp chí JAMA năm 1997, ít nhất 751 người mắc bệnh. Nguồn gốc vụ dịch không được nhận ra trong hơn một năm, cho tới khi cuộc điều tra hình sự cho thấy các thành viên của một công xã tôn giáo đã cố ý gây ra. Khoảng 45 người phải nhập viện, không ai tử vong. Mục đích được cho là khiến cử tri địa phương bị bệnh, không thể đi bầu.
Tháng 9/1985, Sheela cùng một nhóm cộng sự bỏ trốn sang châu Âu. Osho công khai tố cáo họ và mời cơ quan điều tra vào cuộc. Các nhà điều tra tìm thấy phòng thí nghiệm nuôi vi khuẩn, một hệ thống nghe lén quy mô lớn và cả âm mưu ám sát công tố viên liên bang Charles Turner. Sheela nhận tội, trong đó có các tội đầu độc và mưu sát, rồi ngồi tù khoảng 29 tháng. Theo các bộ bách khoa, Osho không bị buộc tội liên quan đến vụ salmonella.
Bị trục xuất khỏi Mỹ, 21 nước khép cửa
Ngày 28/10/1985, Osho bị bắt ở Charlotte, bang North Carolina, khi máy bay riêng dừng để nạp nhiên liệu. Tháng 11/1985, theo lời khuyên của luật sư, ông chấp nhận thỏa thuận nhận tội dạng Alford (không thừa nhận mình có tội nhưng công nhận công tố có đủ bằng chứng để kết án) đối với hai tội vi phạm luật nhập cư. Ông nộp phạt 400.000 đô la, nhận án treo và rời nước Mỹ. Rajneeshpuram tan rã ngay sau đó.
Khoảng 21 nước, trong đó có Anh, Ireland, Canada, Úc, Thụy Sĩ và Tây Đức, từ chối cho ông nhập cảnh hoặc trục xuất ông. Năm 1986, ông về Ấn Độ. Tháng 1/1987, ông lại giảng dạy hằng ngày ở Pune. Khoảng cuối năm 1988 đến năm 1989, ông bỏ danh xưng Bhagwan và chỉ dùng tên Osho. Ông mất ngày 19/1/1990 tại Pune, ở tuổi 58. Nguyên nhân được công bố là suy tim, dù năm 1987 chính ông từng nói mình bị chính phủ Mỹ đầu độc. Bia mộ ông ghi rằng ông “Never Born, Never Died”, chỉ ghé thăm Trái Đất trong khoảng 1931–1990.
Năm 2018, loạt phim tài liệu sáu tập “Wild Wild Country” của hai anh em Chapman và Maclain Way trên Netflix kể lại câu chuyện Rajneeshpuram qua lời Sheela, các cựu thành viên và cư dân. Bộ phim đoạt giải Emmy và khiến một thế hệ mới tò mò về Osho.

Lời dạy chính của Osho
Thiền là sống trọn từng khoảnh khắc. Với ông, thiền không chỉ là khoảng thời gian ngồi yên mà còn là sự tỉnh thức trong mọi việc: ăn thì biết mình đang ăn, đi thì biết mình đang đi. Ông cho rằng người hiện đại mang trong mình quá nhiều căng thẳng và dồn nén, nên bảo họ ngồi xuống rồi lập tức yên lặng đôi khi là một việc rất khó. Theo cách nhìn ấy, thân cần được vận động mạnh, được xả ra trước, rồi sự tĩnh lặng mới có cơ hội tự tìm đến. Từ đó ra đời các bài “thiền chủ động” (active meditation, thiền kết hợp vận động và hoạt động có chủ ý).
Zorba the Buddha. “Con người mới” theo Osho là sự kết hợp giữa Zorba, nhân vật yêu đời và nhảy múa hết mình trong tiểu thuyết của Nikos Kazantzakis, với Buddha, biểu tượng của sự tỉnh thức lặng lẽ. Ông cho rằng đời sống vật chất và đời sống tâm linh không nhất thiết phải đối lập; mâu thuẫn ấy phần nhiều do các tôn giáo dựng lên.
Phê phán tôn giáo có tổ chức. Ông chỉ trích giới tu sĩ và giáo điều, nói thẳng điều này tại Hội nghị Ấn Độ giáo Thế giới lần thứ hai năm 1969. Ông muốn mỗi người tự đi con đường của mình, thay vì lặng lẽ bước theo những khuôn mẫu có sẵn.
Tình dục và tự do. Trong loạt bài giảng năm 1968, ông cho rằng việc kìm nén tình dục quá mức chỉ biến nó thành nỗi ám ảnh. Khi được nhìn nhận một cách tự nhiên, năng lượng ấy có thể chuyển thành tình yêu và sự tỉnh thức. Quan điểm này khiến báo chí gọi ông là “đạo sư tình dục”. Về sau, trước đại dịch AIDS, ông điều chỉnh quan điểm theo hướng thận trọng hơn.
Những tranh luận quanh Osho
Người hâm mộ nhìn thấy ở Osho một nhà tư tưởng phóng khoáng, dám chạm vào những điều xã hội thường né tránh. Người phê phán lại thấy một đạo sư mê quyền lực và vật chất. Hình ảnh thường được nhắc đến nhất là khoảng 93 chiếc Rolls-Royce thời Oregon và cảnh ông chầm chậm lái xe qua hàng người đứng hai bên đường. Người theo ông nói đó là một trò châm biếm thói sùng bái vật chất. Người phê phán coi đó là sự xa hoa giữa một cộng đồng đang phải lao động vất vả.
Câu hỏi khó hơn liên quan đến quyền lực trong cộng đồng. Ông gần như im lặng trong suốt thời gian ở Oregon và để Sheela điều hành. Khi bà bỏ đi, ông đổ lỗi cho bà, còn bà nói mình làm mọi việc vì ông. Chưa có bằng chứng cho thấy ông trực tiếp chỉ đạo các tội ác, nhưng nhiều người vẫn đặt câu hỏi: một người lãnh đạo có thể không biết gì về những việc nghiêm trọng đến mức ấy hay không? Các cựu thành viên cũng kể lại sự việc theo nhiều hướng khác nhau, chẳng hạn Hugh Milne trong “Bhagwan: The God That Failed” (1986) hay Jane Stork, người từng dính vào một âm mưu và đã ngồi tù, trong hồi ký “Breaking the Spell” (2009).
Mặt khác, di sản của Osho không chỉ nằm ở Oregon. Ở Việt Nam, sách Osho đã có mặt ít nhất từ đầu những năm 2000 và vẫn được xuất bản đều đặn, như “Tỉnh thức” (First News, 2025). Chính bài giới thiệu trên VnExpress cũng lưu ý rằng tư tưởng của ông vẫn còn nhiều tranh cãi. Thiền Động được nhiều trung tâm trên thế giới tổ chức hằng tuần. Một nghiên cứu nhỏ ở Ấn Độ (Bansal và cộng sự, 2016) cho 16 người khỏe mạnh tập Thiền Động mỗi sáng trong 21 ngày và ghi nhận cortisol trong máu (hormone liên quan đến căng thẳng) giảm. Tuy nhiên, nghiên cứu không có nhóm đối chứng nên kết quả chỉ là tín hiệu ban đầu. Đạo tràng Pune nay là OSHO International Meditation Resort, vẫn đón khách thiền từ khắp nơi.
Cách thực hành Thiền Động và Thiền Kundalini của Osho
Cả hai bài đều kéo dài khoảng 60 phút, có nhạc soạn riêng để báo hiệu từng giai đoạn. Mô tả dưới đây dựa theo cuốn “Meditation: The First and Last Freedom” của Osho và lời khuyên của những người hướng dẫn lâu năm trong cộng đồng Osho.
Thiền Động được tập vào buổi sáng, khi bụng còn đói. Nhiều trung tâm khuyên người tập nhắm mắt suốt bài; có thể dùng khăn bịt mắt.
- Thở hỗn loạn (10 phút). Thở nhanh và sâu, không theo nhịp cố định, qua mũi; dồn sự chú ý vào hơi thở ra, còn hơi thở vào để tự nhiên. Để cơ thể chuyển động theo hơi thở, gom năng lượng nhưng chưa giải tỏa.
- Xả (10 phút). Để mọi thứ bung ra: la hét, khóc, cười, rung lắc, nhảy múa, không để suy nghĩ can thiệp. Nếu chưa thể xả tự nhiên, có thể “diễn” một chút để dòng chảy bắt đầu.
- “Hoo” (10 phút). Giơ hai tay, nhún trên gót chân và hô “Hoo! Hoo! Hoo!” từ sâu trong bụng cho tới khi cạn sức.
- Dừng (15 phút). Khi nhạc báo dừng, đứng yên đúng tư thế đang có, không điều chỉnh gì, chỉ quan sát những gì đang diễn ra bên trong.
- Nhảy múa (15 phút). Nhảy theo nhạc, biểu lộ niềm vui và lòng biết ơn, rồi mang cảm giác ấy vào cả ngày.
Ở nơi không thể la hét, Osho có phiên bản yên lặng: giai đoạn hai chỉ xả bằng chuyển động, còn giai đoạn ba hô “Hoo” thầm bên trong.
Thiền Động đòi hỏi nhiều về thể chất, gần giống một buổi tập cardio, nên người đang đau lưng, đau gối, có bệnh tim hoặc huyết áp nên giảm cường độ: thở vừa sức, nhún nhẹ thay vì bật cao, mệt thì nghỉ một nhịp. Người hướng dẫn Pratibha de Stoppani nêu một số lỗi thường gặp: thở bằng ngực thay vì bụng; hét bằng cổ họng đến khàn giọng; nhảy quá cao thay vì nhún trên gót với đầu gối mềm; dừng hẳn giữa chừng làm đứt nhịp; xoay hông mạnh khi có vấn đề về cột sống; và bỏ về trước phần nhảy múa cuối. Nếu mệt, chỉ cần dừng một hoạt động thay vì dừng cả bài.
Thiền Kundalini nhẹ hơn, thường được tập vào cuối buổi chiều để rũ bớt mệt mỏi trong ngày. Bài này khác với Kundalini yoga của Ấn Độ giáo, trong đó việc đánh thức kundalini thường cần người hướng dẫn. Ở đây, rung lắc chỉ được dùng như một cách thả lỏng.
- Rung lắc (15 phút). Đứng thả lỏng, để toàn thân tự rung, cảm nhận năng lượng đi lên từ bàn chân. Đừng cố ép cơ thể; hãy để mình trở thành chính sự rung ấy.
- Nhảy múa (15 phút). Nhảy theo bất cứ cách nào cơ thể muốn.
- Tĩnh lặng (15 phút). Nhắm mắt, ngồi hoặc đứng yên, quan sát mọi điều bên trong lẫn bên ngoài.
- Nằm (15 phút). Nhắm mắt, nằm xuống và hoàn toàn yên.
Người mới có thể bắt đầu với Thiền Kundalini vài buổi chiều mỗi tuần. Nếu có dịp, nên thử một buổi Thiền Động có người hướng dẫn trước khi tự tập ở nhà, để làm quen với nhịp điệu và cách chuyển qua từng giai đoạn.
Sách nên đọc
“Meditation: The First and Last Freedom” là cuốn sổ tay đầy đủ nhất về các bài thiền của Osho. Bản tiếng Việt có “Tỉnh thức”, phù hợp để bắt đầu nhẹ nhàng. Nếu muốn có góc nhìn bên ngoài phong trào, hãy đọc “Zorba the Buddha” (2016) của nhà nghiên cứu tôn giáo Hugh Urban.
Osho hôm nay và Thiền Nổi
Có lẽ bài học dễ mang theo nhất từ Osho là thế này: tâm thường khó yên khi thân vẫn còn đầy căng thẳng. Thiền Động đi theo hướng mạnh; một con đường êm hơn là thiền quét cơ thể.
Ít người biết Osho từng cho đặt một bể Thiền Nổi ngay trong ashram (khu tu tập) ở Pune. Khoảng năm 1976, ông đặt mua từ Mỹ một bể nước muối ấm, cách âm và tối hoàn toàn, rồi đặt tên là “bể Samadhi” (samadhi là trạng thái định sâu trong thiền). Người trong ashram đăng ký trước, mỗi lần một người nằm trong bể 45 phút; có người được ông khuyên tăng dần lên 60 rồi 90 phút.
Trong một buổi giảng được in trong sách The Fish in the Sea is Not Thirsty, chương 15, Osho gọi bể Samadhi (trạng thái định sâu) là một cách có tính khoa học để trở về với cảm giác từng có trong bụng mẹ: nước nâng đỡ cơ thể nên ta không thể chìm, các giác quan dần lắng xuống, để sự nhạy cảm và trực giác có cơ hội thức dậy. Ông cũng nói rằng ta không nhất thiết phải vào bể, vì trạng thái ấy có thể xuất hiện ở bất cứ đâu, nếu ta để nó tự nhiên đến.
Thiền Nổi (float therapy) giống một phiên bản lặng lẽ của giai đoạn “dừng” và “nằm” trong các bài thiền của Osho. Bạn nằm trên làn nước muối Epsom ấm 33–34 °C, gần với nhiệt độ da, trong bóng tối và yên lặng. Nước nâng đỡ toàn bộ cơ thể nên cơ bắp có thể buông lỏng nhanh hơn, còn tâm trí có không gian chạm tới những tầng thiền sâu hơn. Đó là chiếc thang máy đưa bạn lên vài tầng đầu, không phải lối tắt tới giác ngộ hay thứ thay thế cho con đường thiền. Đọc thêm trong Hub Thiền, bài thiền ở phương Tây và chân dung Ram Dass.
Trải nghiệm tại Ōmni Space. Phòng float của Float Vietnam ở 16C Quốc Hương, Thảo Điền, TP. Thủ Đức, TP.HCM, mở cửa 9:00–21:00 hằng ngày. Đặt lịch float hoặc đọc giải đáp thắc mắc.
Câu hỏi thường gặp
Osho là ai?
Osho (1931–1990), tên thật Chandra Mohan Jain, là một giảng viên triết học Ấn Độ, sau trở thành đạo sư tâm linh. Ông từng mang tên Acharya Rajneesh và Bhagwan Shree Rajneesh. Ông nổi tiếng với Thiền Động, hàng trăm cuốn sách được biên soạn từ các bài giảng và công xã Rajneeshpuram ở Oregon.
Thiền Động Osho là gì?
Thiền Động là bài thiền kéo dài 60 phút, gồm năm giai đoạn: thở hỗn loạn, xả, hô “Hoo”, dừng và nhảy múa. Ý tưởng là để cơ thể giải tỏa căng thẳng bằng vận động mạnh, rồi sự tĩnh lặng tự đến.
Rajneeshpuram là gì?
Rajneeshpuram là công xã của những người theo Osho trên một trang trại gần Antelope, bang Oregon, tồn tại từ 1981 đến 1985. Nơi đây gắn với vụ đầu độc bằng salmonella năm 1984 ở The Dalles, do nhóm của Ma Anand Sheela gây ra, rồi tan rã sau khi Osho rời Mỹ năm 1985.
Osho có gây ra vụ đầu độc salmonella không?
Theo các cuộc điều tra và những bộ bách khoa, người chủ mưu là Ma Anand Sheela cùng một nhóm cộng sự, và Sheela đã nhận tội. Osho không bị buộc tội trong vụ này mà bị kết án vì vi phạm luật nhập cư. Tuy vậy, trách nhiệm của ông với tư cách người lãnh đạo vẫn còn được tranh luận.





